Shloka 6
धृतराष्ट्रस्य क्षमायाचनं तथा युधिष्ठिरे न्यासदानम् / Dhṛtarāṣṭra’s Request for Forgiveness and the Entrustment to Yudhiṣṭhira
ततो राजा प्राञ्जलिवेंपमानो युधिष्ठिर: सस्वरं बाष्पकण्ठ: । विमुच्योच्चैर्महानादं हि साधो क्व यास्यसीत्यपतत् तात भूमौ,तात! उस समय राजा युधिष्छिर हाथ जोड़े हुए काँपने लगे। आँसुओंसे उनका गला भर आया। वे जोर-जोरसे महान् आर्तनाद करते हुए फूट-फ़ूटकर रोने लगे। और “महात्मन्! आप मुझे छोड़कर कहाँ चले जा रहे हैं।” ऐसा कहते हुए पृथ्वीपर गिर पड़े
tato rājā prāñjalir vepamāno yudhiṣṭhiraḥ sasvaraṃ bāṣpakaṇṭhaḥ | vimucyoccair mahānādaṃ hi sādho kva yāsyasīty apatat tāta bhūmau ||
تب راجا یُدھِشٹھِر ہاتھ جوڑ کر کانپنے لگے؛ آنسوؤں سے اُن کا گلا بھر آیا۔ انہوں نے بلند آواز میں دردناک چیخ نکالی، کھل کر روئے اور کہا—“اے نیک نفس! مجھے چھوڑ کر آپ کہاں جا رہے ہیں؟”—یہ کہتے ہوئے زمین پر گر پڑے۔
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the human and ethical dimension of dharma: reverence for elders and dependence on moral guides. When those guides depart (often toward renunciation), even the most self-controlled ruler experiences grief, showing that righteousness includes sincere feeling and humility, not emotional hardness.
Vaiśampāyana narrates that Yudhiṣṭhira, trembling with folded hands and choked by tears, cries out loudly and collapses to the ground, pleading with a revered elder—addressed as “tāta” and “sādhu”—asking where he is going and why he is leaving.