Shloka 5
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः
The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī
भारत! धीरे-धीरे चारों वर्णोंके लोग श्राद्धमें देवताओं और पितरोंको अन्न देने लगे। लगातार श्राद्धमें भोजन करते-करते वे देवता और पितर पूर्ण तृप्त हो गये। अब वे अन्न पचानेके प्रयत्नमें लगे। अजीर्णसे उन्हें विशेष कष्ट होने लगा। तब वे सोम देवताके पास गये ।। तेडब्रुवन् सोममासाद्य पितरोडजीर्णपीडिता: । निवापान्नेन पीड्याम: श्रेयो नो5त्र विधीयताम्,सोमके पास जाकर वे अजीर्णसे पीड़ित पितर इस प्रकार बोले--'देव! हम श्राद्धान्नसे बहुत कष्ट पा रहे हैं। अब आप हमारा कल्याण कीजिये!
bhīṣma uvāca | bhārata! dhīre-dhīre cāturvarṇyāḥ śrāddhe devatābhyaḥ pitṛbhyaś ca annaṃ pradātum ārabdhavantaḥ | nityam eva śrāddhe bhojanaṃ kurvanto devāḥ pitaraś ca parama-tṛptim agaman | atha te 'nna-pācana-prayatneṣu vyagrā babhūvuḥ | ajīrṇena teṣāṃ viśeṣaḥ kleśo 'bhavat | tataḥ te somadevam upajagmuḥ || te 'bruvan somam āsādya pitara ajīrṇa-pīḍitāḥ | nivāpānnena pīḍyāmaḥ, śreyo no 'tra vidhīyatām ||
اے بھارت! رفتہ رفتہ چاروں ورنوں کے لوگ شرادھ میں دیوتاؤں اور پِتروں کو اَنّ دینے لگے۔ لگاتار شرادھوں میں کھاتے کھاتے دیوتا اور پِتر پوری طرح سیر ہو گئے۔ پھر وہ اَنّ ہضم کرنے کی کوشش میں لگے، مگر بدہضمی نے انہیں سخت اذیت دی۔ تب وہ سوم دیوتا کے پاس گئے۔ سوم کے حضور پہنچ کر بدہضمی سے ستائے ہوئے پِتروں نے کہا—‘اے دیو! نِوَپ (شرادھ کے اَنّ) نے ہمیں بہت دکھ دیا ہے؛ اس معاملے میں ہمارے لیے جو حقیقی بھلائی ہو، وہی تدبیر فرمائیے۔’
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Ritual giving (śrāddha) is meant to promote welfare (śreyas) and harmony between humans, gods, and ancestors; even meritorious acts should be guided by appropriateness and balance, so that the intended beneficiaries are truly helped rather than burdened.
Because people repeatedly perform śrāddhas and offer food, the gods and Pitṛs keep eating until they are over-satiated and suffer indigestion. Distressed, the Pitṛs approach Soma and request a remedy—asking him to arrange what is best regarding the śrāddha food offerings.