Shloka 43
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
जिनका राजा धर्मको न जाननेवाला और नास्तिक होता है, वे लोग न तो सुखसे सोते हैं और न सुखसे जागते ही हैं; अपितु उस राजाके दुराचारसे सदैव उद्विग्न रहते है। ऐसे राजाके राज्यमें बहुधा योगक्षेम नहीं प्राप्त होते ।।
atha yeṣāṃ punaḥ prājño rājā bhavati dhārmikaḥ | sukhaṃ te pratibudhyante susukhaṃ prasvapanti ca ||
بھیشم نے کہا—لیکن جہاں راجا دانا اور دھرم پر قائم ہو، وہاں رعایا مسلسل خوف سے آزاد رہتی ہے۔ وہ اطمینان سے بیدار ہوتی ہے اور گہری راحت کے ساتھ سوتی ہے؛ کیونکہ راست دھرم پر مبنی حکومت ان کے یوگ-کشیَم کو محفوظ رکھتی اور سلطنت کو استحکام دیتی ہے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s character directly shapes public well-being: when the king is wise and dharmic, society gains security and mental peace, symbolized by people sleeping and waking happily.
In Bhishma’s instruction on dharma and royal conduct, he contrasts the misery caused by an unrighteous ruler with the calm prosperity found under a prudent, righteous king.