Shloka 38

दैव–पुरुषकार-प्रश्नः

Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort

Devanagari script

गोप्रदानेन मिथ्या च ब्राह्मणेभ्यो महामखे । पुरा नृगश्न राजर्षि: कूकलासत्वमागत:,पूर्वकालमें राजर्षि नृग बड़े दानी थे। एक बार किसी महायजञ्ञमें ब्राह्मणोंको गोदान करते समय उनसे भूल हो गयी; अर्थात्‌ एक गऊको दुबारा दानमें दे दिया, जिसके कारण उन्हें गिरगिटकी योनिमें जाना पड़ा

Transliteration

gopradānena mithyā ca brāhmaṇebhyo mahāmakhe | purā nṛgaś ca rājarṣiḥ kūkalāsatvam āgataḥ ||

Translation

بھیشم نے کہا—قدیم زمانے میں راجرشی نِرگ نے ایک عظیم یَجْن میں برہمنوں کو گائے دان دیتے ہوئے ایک غلط/باطل عطیہ (مِتھیا-پردان) کر دیا؛ اسی سبب وہ کُوکَلاس—یعنی چھپکلی کی یَونی کو پہنچا۔

Word by Word

गो-प्रदानेनby/through the giving of cows

मिथ्याwrongly; falsely; improperly

चand

ब्राह्मणेभ्यःto the Brahmins

महामखेin a great sacrifice

पुराformerly; once

नृगःNṛga (the king)

राजर्षिःthe royal sage

कूकलासत्वम्the state of being a lizard

आगतःhaving come to; having attained

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhīṣma

Nṛga

Brāhmaṇas

cow (go)

mahāmakha (great sacrifice)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes