Adhyāya 57: Tapas–Dāna Phala
On the Fruits of Austerity and Giving
भारत! उस समय राजा कुशिकने वहाँ शिल्पियोंके अभिप्रायके अनुसार निर्मित और भी बहुत-से दिव्य पदार्थ देखे। कहीं चाँदीके शिखरोंसे सुशोभित पर्वत, कहीं कमलोंसे भरे सरोवर, कहीं भाँति-भाँतिकी चित्रशालाएँ तथा तोरण शोभा पा रहे थे। भूमिपर कहीं सोनेसे मढ़ा हुआ पक्का फर्श और कहीं हरी-हरी घासकी बहार थी ।।
bhārata! tadā rājā kuśiko tatra śilpinām abhiprāyānusāreṇa nirmitaṃ bahuvidhaṃ divyaṃ dravyajātaṃ dadarśa—kvacit rajataśikharaiḥ śobhitāḥ parvatāḥ, kvacit kamalapūrṇāni sarāṃsi, kvacit citraśālāḥ toraṇāni ca virājante; bhūmau kvacit suvarṇamaṇḍitaṃ dṛḍhaṃ talaṃ, kvacit haritaharitā tṛṇarājiḥ. sahakārān praphullāṃś ca ketakoddālakān varān | aśokān sahakundāṃś ca phullāṃś caivātimuktakān ||
بھیشم نے کہا—اے بھارت، اُس وقت راجا کوشِک نے وہاں کاریگروں کی نیت و نقشے کے مطابق بنائی گئی بہت سی آسمانی و عجیب چیزیں دیکھیں۔ کہیں چاندی کی چوٹیوں سے آراستہ پہاڑ تھے، کہیں کنولوں سے بھرے تالاب؛ اور کہیں طرح طرح کی تصویریں آویزاں ہالیں اور شاندار تورَن جگمگا رہے تھے۔ زمین کہیں سونے سے منڈھی مضبوط فرش بندی تھی اور کہیں ہری ہری گھاس کی بہار۔ آم کے درختوں پر بَور تھا؛ کیتک، اُدّالک، اشوک و کُند اور کھلے ہوئے اَتِمُکتک بھی دکھائی دیتے—یوں سارا مقام خوش حالی اور مَنگل کا سلیقے سے سنوارا ہوا منظر معلوم ہوتا تھا۔
भीष्म उवाच
The passage underscores a dharmic ideal of kingship where prosperity and beauty are not mere luxury but signs of ordered governance and auspiciousness—human skill (śilpa) aligned with right intention produces a harmonious environment that supports ethical life.
Bhishma describes how King Kushika beholds a marvelously constructed setting: silver-peaked mountains, lotus lakes, painted halls, ornate gateways, gold-laid floors, green grass, and many blossoming trees—an immersive vision of cultivated, almost celestial splendour.