Shloka 30
अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission
सज्जीकुरु रथं क्षिप्रं यस्ते सांग्रामिको मतः । सायुथध: सपताकश्न शक्तीकनकयष्टिमान्,“राजन! तुम्हारा जो युद्धोपयोगी रथ है, उसीको शीघ्र तैयार करो। उसमें नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्र रखे रहें। पताका, शक्ति और सुवर्णदण्ड विद्यमान हों
sajjīkuru rathaṁ kṣipraṁ yas te sāṅgrāmiko mataḥ | sāyudhāḥ sapatākāś ca śaktī-kanaka-yaṣṭimān ||
“اے راجن! جس رتھ کو تم جنگ کے لائق سمجھتے ہو، اسی کو فوراً تیار کراؤ۔ وہ ہتھیاروں سے آراستہ ہو، اس پر جھنڈا ہو، نیزہ (شکتی) اور سونے کا ڈنڈا بھی ہو۔”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes disciplined readiness and proper equipment in the performance of a ruler’s martial duty (kṣatriya-dharma): action should be prompt, orderly, and suited to one’s role, not careless or improvised.
Bhīṣma is instructing the king to quickly prepare a battle-worthy chariot, fully armed and marked with royal-military insignia (banner, spear, golden staff), indicating imminent movement toward a martial undertaking.