Cyavana Explains His Tests; Kuśika Seeks Brāhmaṇya for His Line (च्यवन–कुशिक संवादः)
कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्पथाभवत् । एष दोष: सुतान् हित्वा तत्त्वं व्याख्यातुमहसि,राजा कुशिक और महर्षि ऋचीक--ये ही अपने-अपने वंशके प्रवर्तक थे। उनके पुत्र गाधि और जमदग्निको लाँधकर उनके पौत्र विश्वामित्र और परशुराममें ही यह विजातीयताका दोष क्यों आया? इसमें जो यथार्थ कारण हो, उसकी व्याख्या कीजिये
yudhiṣṭhira uvāca |
kathaṃ putrān atikramya teṣāṃ naptṝṣv apathābhavat |
eṣa doṣaḥ sutān hitvā tattvaṃ vyākhyātum arhasi |
یُدھِشٹھِر نے کہا— ان کے بیٹوں کو چھوڑ کر یہ بے قاعدگی ان کے پوتوں میں کیسے ظاہر ہوئی؟ بیٹوں کو نظرانداز کر کے پوتوں میں یہ عیب دکھائی دیتا ہے۔ اس کی حقیقی وجہ آپ ہی بیان کرنے کے لائق ہیں—مہربانی فرما کر وضاحت کیجیے۔
युधिछिर उवाच
The verse frames an ethical inquiry into how a perceived moral or social irregularity can manifest in a lineage, emphasizing the need to seek the underlying truth (tattva) rather than accept appearances.
Yudhiṣṭhira asks an elder authority to explain why a certain ‘fault’ or deviation is seen in the grandsons rather than in the sons, requesting a principled explanation of the causal chain behind the anomaly.