Varṇasaṃkara: Causes, Classifications, and Conduct-based Recognition (वर्णसंकरः—हेतु-जाति-आचारनिर्णयः)
दौहित्रकेण धर्मेण नाज पश्यामि कारणम् । विक्रीतासु हि ये पुत्रा भवन्ति पितुरेव ते
dauhitrakeṇa dharmeṇa nāhaṁ paśyāmi kāraṇam | vikrītāsu hi yāḥ kanyāḥ tāsu jāyante ye sutāḥ pitur eva te ||
بھیشم نے کہا—میں یہاں ‘دَوہِترک’ قاعدہ نافذ کرنے کی کوئی وجہ نہیں دیکھتا۔ کیونکہ جن بیٹیوں کو قیمت لے کر بیچا گیا ہو، ان سے پیدا ہونے والے بیٹے صرف اپنے باپ ہی کے شمار ہوتے ہیں؛ لہٰذا دَوہِترک اصول کے تحت انہیں نانا کے مال کا وارث ٹھہرانا انصاف کے خلاف ہے۔
भीष्म उवाच
Bhishma argues that the dauhitraka principle (inheritance through a daughter’s son) should not be invoked when the daughter has been transferred for a price; in such a case, the son is treated as belonging solely to the father’s line, so claiming the maternal grandfather’s property lacks justification.
In Anushasana Parva’s dharma-discourse, Bhishma is clarifying rules of kinship and inheritance. Here he rejects extending a daughter’s-son inheritance claim to a situation involving a ‘sold’ daughter, emphasizing how the mode of marriage/transfer affects lineage and property rights.