Shloka 22
Vipula’s Yogic Protection of the Guru’s Household (विपुलस्य योगरक्षा / Vipulasya Yogarakṣā)
Devanagari script
यदि पुंसां गतिर्ब्रह्मन् कथंचिन्नोपपद्यते | अप्यन्योन्यं प्रवर्तन्ते न हि तिष्ठिन्ति भर्तृषु,ब्रह्मन! यदि स्त्रियोंको पुरुषकी प्राप्ति किसी प्रकार भी सम्भव न हो और पति भी दूर गये हों तो वे आपसमें ही कृत्रिम उपायोंसे ही मैथुनमें प्रवृत्त हो जाती हैं
Translation
اے برہمن! اگر کسی طرح بھی مرد کی دستیابی ممکن نہ رہے اور شوہر بھی دور چلے گئے ہوں، تو وہ آپس میں ہی تدبیریں کر کے ہم بستری کی طرف مائل ہو جاتی ہیں؛ وہ صرف شوہروں ہی پر قائم نہیں رہتیں۔
Word by Word
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
पुंसाम्of men
पुंसाम्:
TypeNoun
Rootपुंस्
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःcourse/way; resort
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
कथंचित्somehow, in any way
कथंचित्:
TypeIndeclinable
Rootकथंचित्
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
उपपद्यतेis possible; is obtained; comes about
उपपद्यते:
TypeVerb
Rootउप√पद्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular
अपिeven; also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अन्योन्यम्one another; mutually
अन्योन्यम्:
TypePronoun/Adjective
Rootअन्योन्य
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular, used adverbially: 'mutually/with one another'
प्रवर्तन्तेthey engage; they set about
प्रवर्तन्ते:
TypeVerb
Rootप्र√वृत्
FormPresent, Atmanepada, Third, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तिष्ठन्तिthey remain; they stay
तिष्ठन्ति:
TypeVerb
Root√स्था
FormPresent, Parasmaipada, Third, Plural
भर्तृषुin/with (their) husbands
भर्तृषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Locative, Plural
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes