Shloka 193
Pūjya-namaskārya-prakaraṇa
On Those Worthy of Honor and Salutation
यदर्थ यत्नवानेव न लभे विप्रतां विभो । प्रभो! निश्चय ही पुरुषार्थके द्वारा दैवका उल्लंघन नहीं किया जा सकता; क्योंकि मैं जिसके लिये ऐसा प्रयत्नशील हूँ उस ब्राह्मणत्वको नहीं उपलब्ध कर पाता हूँ
yadarthaṃ yatnavān eva na labhe vipratāṃ vibho | prabho! niścaya hi puruṣārthakena dvārā daivasya ullaṅghanaṃ na śakyaṃ kartum; yasmād ahaṃ yasya kṛte tathā prayatnaśīlaḥ asmi tad brāhmaṇatvaṃ na prāpnomi ||
ماتنگ نے کہا—اے صاحبِ اقتدار، اے آقا! جس مقصد کے لیے میں پوری کوشش کرتا ہوں، وہی برہمنیت مجھے حاصل نہیں ہوتی۔ یقیناً محض انسانی سعی سے تقدیر کو نہیں لنگھا جا سکتا؛ کیونکہ جس کے لیے میں اس قدر کوشاں ہوں، اسے میں پا نہیں رہا۔
मतंग उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between puruṣārtha (human effort) and daiva (destiny), asserting that sheer effort may not overturn what is divinely or karmically ordained—especially regarding social-spiritual status like brāhmaṇa-hood.
Matanga laments to a lordly interlocutor that despite sustained striving to attain vipra/brāhmaṇa status, he cannot achieve it, and he concludes that fate cannot be surpassed merely through personal endeavor.