Shloka 143
Pūjya-namaskārya-prakaraṇa
On Those Worthy of Honor and Salutation
सुदुर्लभं सदावाप्य नानुतिष्ठन्ति मानवा: । शतक्रतो! यदि क्षत्रिय आदि तीन वर्णोके लिये ब्राह्मणत्व दुर्लभ है तो उस परम दुर्लभ ब्राह्मणत्वको पाकर भी मनुष्य ब्राह्मणोचित शम-दमका अनुष्ठान नहीं करते हैं। यह कितने दुःखकी बात है!
sudurlabhaṃ sadāvāpya nānutiṣṭhanti mānavāḥ | śatakrato! yadi kṣatriya ādi trīṇāṃ varṇānāṃ brāhmaṇatvaṃ durlabhaṃ, tato ’pi taṃ paramadurlabhaṃ brāhmaṇatvaṃ prāpya manuṣyā brāhmaṇocita-śama-damānuṣṭhānaṃ na kurvanti—kīdṛśaṃ duḥkhasya viṣayam iti |
متنگ نے کہا—نہایت نایاب چیز پا کر بھی لوگ اس کے مطابق عمل نہیں کرتے۔ اے شتکرتو! اگر کشتریہ وغیرہ باقی تین ورنوں کے لیے برہمنیت دشوار ہے، تو پھر اس انتہائی نایاب برہمنیت کو پا کر بھی انسان برہمنوں کے شایانِ شان شَم اور دَم (سکونِ نفس اور ضبطِ نفس) کی ریاضت نہیں کرتے—یہ کیسی دردناک بات ہے!
मतंग उवाच
Educational Q&A
Rare privileges or statuses are meaningful only when matched by corresponding conduct; Brahminhood, in particular, is validated by practicing śama (inner tranquility) and dama (sense-restraint), not merely by attainment or label.
Matanga addresses Indra (Śatakratu), lamenting that even after attaining the highly difficult ideal of Brahminhood—especially rare for those of other varṇas—people often neglect the disciplines that define it, making it a cause for sorrow.