तीर्थवंशोपदेशः
Tīrtha-vaṃśa Upadeśa: Instruction on the Fruits of Sacred Waters
(व्रतानां पारणार्थाय गुर्वर्थे यज्ञदक्षिणाम् । निवेशार्थ च विद्वांसस्तेषां दत्त महाफलम् ।।
vratānāṁ pāraṇārthāya gurvarthē yajñadakṣiṇām | niveśārthaṁ ca vidvāṁsas teṣāṁ dattaṁ mahāphalam || pitroś ca rakṣaṇārthāya putradārārtham eva vā | mahāvyādhivimokṣāya teṣu dattaṁ mahāphalam || bālāḥ striyaś ca vāñchanti subhaktaṁ cāpy asādhanāḥ | svargam āyānti dattvaiṣāṁ nirayān nopayānti te || kṛtasarvasvaharaṇā nirdōṣāḥ prabhaviṣṇubhiḥ | spṛhayanti ca bhuktvānnaṁ teṣu dattaṁ mahāphalam ||
بھیشم نے کہا—جو اہلِ علم اپنے ورتوں کی تکمیل (پارن)، گُرو-دکشنہ، یَجْن-دکشنہ، یا گِرہستھ کی بنیاد (نکاح وغیرہ) کے لیے مال چاہتے ہوں، انہیں دیا گیا دان عظیم پھل دیتا ہے۔ اسی طرح ماں باپ کی حفاظت، بیوی بچوں کی پرورش، یا شدید بیماری سے نجات کے لیے مال چاہنے والوں کو دیا گیا دان بھی بہت بڑا ثواب رکھتا ہے۔ اور جب بےسروسامان بچے اور عورتیں صرف ہلکا اور پاکیزہ کھانا مانگیں، تو انہیں کھانا کھلانے والا سُوَرگ پاتا ہے اور دوزخ میں نہیں گرتا۔ نیز جن بےگناہ لوگوں کا سب کچھ طاقتور ڈاکو چھین لے جائیں اور وہ ایک وقت کے کھانے کو ترسیں—انہیں اناج کا دان کرنا بھی مہافل دینے والا ہے۔
भीष्म उवाच
Bhīṣma teaches that charity is especially meritorious when directed to genuine need: completing vows, paying rightful fees (to teacher or sacrifice), establishing a household, protecting parents, supporting family, seeking relief from severe illness, and—above all—feeding the resource-less such as children, women, and innocents robbed by the powerful.
Within Bhīṣma’s instruction on dāna-dharma in the Anuśāsana Parva, he enumerates specific recipients and circumstances where giving (particularly food and necessary wealth) yields ‘great fruit,’ framing charity as a concrete social and ethical duty.