Shloka 58
Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu
Gṛhastha-Vrata
Devanagari script
अथेध्यानमुपादाय स पावकिरुपागमत् । मृत्युना रौद्रभावेन नित्यं बन्धुरिवान्वित:,इतनेहीमें अग्निकुमार सुदर्शन समिधा लेकर लौट आये। मृत्यु क्रूर भावनासे सदा उनके पीछे लगी रहती थी, मानो कोई स्नेही बन्धु अपने प्रिय बन्धुके पीछे-पीछे चल रहा हो
Transliteration
athedhyānam upādāya sa pāvakir upāgamat | mṛtyunā raudrabhāvena nityaṁ bandhur ivānvitaḥ ||
Translation
اتنے ہی میں آگنی کا بیٹا سُدرشن ایندھن (سمِدھا) ہاتھ میں لے کر لوٹ آیا۔ رَودْر اور سفّاک کیفیت میں موت ہمیشہ اس کے پیچھے لگی رہتی تھی—گویا کوئی شفیق رشتہ دار اپنے محبوب کے پیچھے پیچھے چل رہا ہو۔
Word by Word
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
इध्मम्firewood, fuel-stick
इध्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootइध्म
FormNeuter, Accusative, Singular
उपादायhaving taken
उपादाय:
TypeVerb
Rootउप-आ-दा
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पावकिःson of Agni (Pāvaki)
पावकिः:
Karta
TypeNoun
Rootपावकि
FormMasculine, Nominative, Singular
उपागमत्came near, returned/approached
उपागमत्:
TypeVerb
Rootउप-आ-गम्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
मृत्युनाby Death
मृत्युना:
Karana
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Instrumental, Singular
रौद्रभावेनwith a fierce disposition
रौद्रभावेन:
Karana
TypeNoun
Rootरौद्रभाव
FormMasculine, Instrumental, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
बन्धुःa kinsman, friend
बन्धुः:
Karta
TypeNoun
Rootबन्धु
FormMasculine, Nominative, Singular
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अन्वितःaccompanied, followed
अन्वितः:
TypeAdjective
Rootअन्वित
FormMasculine, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaP
Pāvakī (Agni-kumāra, son of Fire)M
Mṛtyu (Death)E
edhyāna/samidh (kindling-fuel)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes