Shloka 2
असुरैर्निर्जिता देवा निरुत्साहाश्व ते कृता: | यज्ञाश्वैषां हृता: सर्वे पितृणां च स्वधास्तथा,“हैहयराज! प्राचीन समयमें असुरोंने देवताओंको परास्त करके उनका उत्साह नष्ट कर दिया। दानवोंने देवताओंके यज्ञ, पितरोंके श्राद्ध तथा मनुष्योंके कर्मानुष्ठान लुप्त कर दिये। तब अपने ऐश्वर्यसे भ्रष्ट हुए देवतालोग पृथ्वीपर मारे-मारे फिरने लगे। ऐसा सुननेमें आया है
bhīṣma uvāca | asurair nirjitā devā nirutsāhāś ca te kṛtāḥ | yajñāś ca eṣāṃ hṛtāḥ sarve pitṝṇāṃ ca svadhās tathā |
بھیشم نے کہا—قدیم زمانے میں اسوروں نے دیوتاؤں کو شکست دے کر ان کا حوصلہ توڑ دیا۔ انہوں نے دیوتاؤں کے یَجْن اور پِتروں کے لیے مقرر سْوَدھا کی نذریں بھی چھین لیں؛ یوں عبادت اور فرض کے راستے کٹ گئے، دیوی نظام لرز اٹھا، اور دولت و اقتدار سے محروم دیوتا رنج و الم میں زمین پر بھٹکتے پھرے—ایسا سنا جاتا ہے۔
भीष्म उवाच
Educational Q&A
When yajña (sacrificial duty) and svadhā (ancestral offerings) are obstructed, both divine welfare and social-cosmic stability decline; adharma spreads not only through violence but through the suppression of rightful rites and obligations.
Bhīṣma recounts an old account in which the Asuras defeat the Devas and deprive them of their sacrificial rites; the Pitṛs’ offerings are also cut off, leading to the gods’ loss of prosperity and their wandering in distress—setting a backdrop for instruction on restoring order through dharma.