Shloka 8
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
निष्कलं सकल ब्रह्म निर्गुणं गुणणोचरम् । योगिनां परमानन्दमक्षरं मोक्षसंज्ञितम्,इतना कहते ही तण्डिने उन तपोनिधि, अविकारी, अनुपम, अचिन्त्य, शाश्वत, ध्रुव, निष्कल, सकल, निर्गुण एवं सगुण ब्रह्मका दर्शन प्राप्त किया, जो योगियोंके परमानन्द, अविनाशी एवं मोक्षस्वरूप हैं
niṣkalaṃ sakala brahma nirguṇaṃ guṇagocaram | yogināṃ paramānandam akṣaraṃ mokṣasaṃjñitam ||
وایو دیو نے کہا—“وہ برہمن بے جز بھی ہے اور ہمہ گیر بھی؛ نرگُن ہو کر بھی گُنوں کے ذریعے ادراک میں آتا ہے۔ یوگیوں کے لیے وہی پرمانند ہے—اَکشر، اور ‘موکش’ کے نام سے معروف۔” یہ کلمات ادا ہوتے ہی تپسیا کے خزانے تَنڈِن کو اسی لازوال، بے مثال، ناقابلِ تصور، ازلی و ثابت حقیقت کا دیدار نصیب ہوا۔
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents Brahman as simultaneously transcendent and immanent: partless (niṣkala) and all-inclusive (sakala), beyond the guṇas (nirguṇa) yet approachable through attributes (guṇagocara). For the realized yogin, this Reality is experienced as supreme bliss and as mokṣa itself—imperishable and unchanging.
Vāyu-deva describes the nature of Brahman, and immediately upon this instruction Taṇḍin, the ascetic, attains darśana—direct vision/realization—of that eternal, immutable Brahman characterized as both nirguṇa and saguṇa, identified with the yogins’ highest joy and liberation.