Shloka 56
Bhīṣma’s Yogic Departure, Royal Cremation, and Gaṅgā’s Lament (भीष्मस्य योगयुक्त्या देहत्यागः, पितृमेधः, गङ्गाविलापः)
Devanagari script
त्रियुगौ पुण्डरीकाक्षौ वासुदेवधनञज्जयौ । विदितौ नारदादेतौ मम व्यासाच्च पार्थिव
Translation
اے زمین کے فرمانروا! پُندریکاکش (کنول نین) واسودیو اور دھننجے—یہ دونوں ‘تری یُگ’ کے نام سے معروف ہیں؛ ان دونوں کی حقیقت و پہچان دیورشی نارَد اور میرے والد ویاس کے ذریعے معلوم ہوئی ہے۔
Word by Word
त्रियुगौthe two who appear in (all) three yugas
त्रियुगौ:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रियुग
FormMasculine, Nominative, Dual
पुण्डरीकाक्षौthe two lotus-eyed ones
पुण्डरीकाक्षौ:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्डरीकाक्ष
FormMasculine, Nominative, Dual
वासुदेवVasudeva (Krishna)
वासुदेव:
Karta
TypeNoun
Rootवासुदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
धनञ्जयौthe two (called) Dhananjaya (Arjuna) (dual used for the pair in coordination)
धनञ्जयौ:
Karta
TypeNoun
Rootधनञ्जय
FormMasculine, Nominative, Dual
विदितौwere known / were made known
विदितौ:
Karta
TypeVerb
Rootविदित
FormMasculine, Nominative, Dual
नारदात्from Narada
नारदात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनारद
FormMasculine, Ablative, Singular
एतौthese two
एतौ:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
ममto me / of me
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
व्यासात्from Vyasa
व्यासात्:
Apadana
TypeNoun
Rootव्यास
FormMasculine, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
पार्थिवO king
पार्थिव:
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes