Shloka 39
धर्मनिन्दा–धर्मोपासनाफलम् तथा साध्वाचारलक्षणम्
Fruits of Disparaging vs. Observing Dharma; Marks of Good Conduct
ग्राम्यधर्म न सेवेत स्वच्छन्देनार्थकोविद: । ऋतुकाले तु धर्मात्मा पत्नीमुपशयेत् सदा,कार्यकुशल धर्मात्मा क्षत्रिय स्वच्छन्दतापूर्वक ग्राम्य धर्म (मैथुन) का सेवन न करे। केवल ऋतुकालमें ही सदा पत्नीके निकट शयन करे
grāmyadharmaṁ na seveta svacchandenārthakovidaḥ | ṛtukāle tu dharmātmā patnīm upaśayeta sadā ||
جو شخص نفع و نقصان کی پہچان رکھتا ہو، وہ اپنی خواہش کے تابع ‘گَرامْیَ دھرم’ (نفسانی/دنیاوی جنسی روش) میں مبتلا نہ ہو۔ دھرم پر قائم رہتے ہوئے وہ ہمیشہ صرف رِتوکال (مناسب/زرخیز ایام) میں ہی اپنی بیوی کے پاس جائے اور اس کے ساتھ ہم بستر ہو—یہی اس کی حد ہو۔
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined household sexuality: avoid pleasure-driven, self-willed indulgence, and approach one’s wife in accordance with dharma—traditionally, chiefly during her ṛtukāla (fertile period), emphasizing restraint and purposeful conduct.
Śrī Maheśvara is giving a normative instruction on gṛhastha-dharma (householder ethics), defining ‘grāmyadharma’ as worldly sexual indulgence and prescribing regulated conjugal conduct aligned with righteousness and prudence.