Shloka 61

Śiva-nāmānukīrtana-prastāvaḥ

Prologue to the praise of Śiva and the Upamanyu testimony

Devanagari script

क्रीडन्ति सर्पर्नकुला मृगैर्व्याच्रिश्व मित्रवत्‌ । प्रभावाद्‌ दीप्ततपसां सैनिकर्षान्महात्मनाम्‌

Transliteration

krīḍanti sarpā nakulā mṛgair vyāghraiś ca mitravat | prabhāvād dīptatapasāṃ sannikarṣān mahātmanām ||

Translation

دِیپت تپسیا والے مہاتماؤں کے اثر اور قربت سے وہاں نیول سانپوں کے ساتھ کھیلتے تھے اور جنگلی جانور ببر شیروں کے ساتھ دوستوں کی طرح رہتے تھے۔

Word by Word

• क्रीडन्ति: they play
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• सर्पैः: with snakes
• सर्पैः: Karana
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• नकुलाः: mongooses
• नकुलाः: Karta
• Type: Noun
• Root: नकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मृगैः: with beasts/animals
• मृगैः: Karana
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• व्याघ्राः: tigers
• व्याघ्राः: Karta
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• इव: like/as
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• मित्रवत्: as friends/friendly
• Type: Adjective
• Root: मित्रवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रभावात्: due to/from the power
• प्रभावात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• दीप्ततपसाम्: of those whose austerity is blazing
• Type: Adjective
• Root: दीप्ततपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सन्निकर्षात्: from proximity/near presence
• सन्निकर्षात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: सन्निकर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• महात्मनाम्: of great-souled ones
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

Speaker

वासुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāsudeva (speaker)
• serpents (sarpāḥ)
• mongooses (nakulāḥ)
• tigers (vyāghrāḥ)
• wild animals (mṛgāḥ)
• great-souled ascetics (mahātmānaḥ)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The presence and spiritual potency (prabhāva) of truly austere, great-souled persons can calm violence and dissolve instinctive hostility, creating an atmosphere of peace and mutual safety.

What is happening in the narrative?

Vāsudeva describes a wondrous effect seen near powerful ascetics: creatures that are normally enemies—serpents and mongooses, tigers and other beasts—behave without fear or aggression, as if they were companions.