Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Nārāyaṇa-tejas: Kṛṣṇa’s Vrata, the Fire-Manifestation, and the Sages’ Inquiry (अनुशासन पर्व, अध्याय १२६)

“मैत्रेयजी! तुम जो कुछ चाहोगे, उसके अनुसार तुमको अन्न-पानकी सामग्री प्राप्त होगी। तुम बुद्धिमान, कुलीन, शास्त्रज्ञ और दयालु हो। तुम्हारी तरुण अवस्था है और तुम व्रतधारी हो। अतः सदा धर्म-पालनमें लगे रहो और गृहस्थोंके लिये जो सबसे उत्तम एवं मुख्य कर्तव्य है, उसे ग्रहण करो--ध्यान देकर सुनो ।।

maitreya-jī! tvaṁ yat kiṁcid icchasi, tad-anusāreṇa te anna-pāna-sāmagrī prāpsyate. tvaṁ buddhimān kulīnaḥ śāstrajñaḥ dayāluś ca. tava taruṇāvasthā vartate, tvaṁ ca vratadharaḥ. ataḥ sadā dharma-pālane lagnaḥ bhava, gṛhasthānāṁ yat paramam eva mukhyaṁ ca kartavyaṁ, tad gṛhāṇa—dhyānena śṛṇu.

yo bhartā vāsitā-tuṣṭo bhartuṣ-tuṣṭā ca vāsitā |

yasminn evaṁ kule sarvaṁ kalyāṇaṁ tatra vartate ||

بھیشم نے کہا—“اے میتریہ! تم جو کچھ چاہو گے، اسی کے مطابق تمہیں کھانے پینے کا سامان ملے گا۔ تم دانا ہو، شریف النسب ہو، شاستروں کے جاننے والے اور رحمدل ہو؛ تم جوان ہو اور ورتوں کے پابند ہو۔ اس لیے ہمیشہ دھرم کی پاسداری میں لگے رہو اور—توجہ سے سنو—گِرہستھوں کے لیے جو سب سے اعلیٰ اور بنیادی فرض ہے، اسے اختیار کرو۔ جس خاندان میں شوہر خدمت گزار و خوش رکھّی ہوئی بیوی سے راضی ہو اور بیوی سہارا پانے والے شوہر سے راضی ہو، وہاں ہر طرح کی بھلائی اور سعادت قائم رہتی ہے۔”

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भर्ताhusband / supporter
भर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
वासिताhonoured / treated well (f.)
वासिता:
TypeAdjective
Rootवासित (√वास्/√वस् caus.)
FormFeminine, Nominative, Singular
तुष्टःsatisfied
तुष्टः:
TypeAdjective
Rootतुष्ट (√तुष्)
FormMasculine, Nominative, Singular
भर्तुःof the husband
भर्तुः:
TypeNoun
Rootभर्तृ
FormMasculine, Genitive, Singular
तुष्टाsatisfied (f.)
तुष्टा:
TypeAdjective
Rootतुष्ट (√तुष्)
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
वासिताhonoured / treated well (f.)
वासिता:
TypeAdjective
Rootवासित (√वास्/√वस् caus.)
FormFeminine, Nominative, Singular
यस्मिन्in which (family/house)
यस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
एवम्thus / in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
कुलेin the family
कुले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Locative, Singular
सर्वम्all
सर्वम्:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
कल्याणम्welfare / auspiciousness
कल्याणम्:
Karta
TypeNoun
Rootकल्याण
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
वर्ततेexists / prevails / occurs
वर्तते:
TypeVerb
Root√वृत्
FormPresent, Atmanepada, Third, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
M
Maitreya

Educational Q&A

Bhishma teaches that the foremost householder ethic is reciprocal care: when a husband supports and cherishes his wife and the wife is content with and supportive of her husband, the entire family becomes a seat of kalyāṇa (welfare and auspiciousness).

Bhishma addresses the sage Maitreya, praises his virtues and discipline, assures him of hospitality, and then introduces a key instruction on gṛhastha-dharma, culminating in a maxim about marital harmony as the foundation of a flourishing household.