Shloka 67
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
मृत्युरुवाच या काचिदेव चेष्टा स्यात् सर्वा कालप्रचोदिता । पूर्वमेवैतदुक्त हि मया लुब्धक कालत:,मृत्युने कहा--व्याध! जगत्में जो कोई भी चेष्टा हो रही है, वह सब कालकी प्रेरणासे ही होती है। यह बात मैंने तुमसे पहले ही बता दी है
mṛtyur uvāca yā kācid eva ceṣṭā syāt sarvā kālapracoditā | pūrvam evaitad uktaṃ hi mayā lubdhaka kālataḥ ||
موت نے کہا—اے شکاری! اس دنیا میں جو بھی حرکت یا کوشش ہوتی ہے، وہ سب کال (وقت) کی تحریک سے ہی ہوتی ہے۔ یہ بات میں تم سے پہلے ہی کہہ چکا ہوں—سب کچھ کال ہی کے زیرِ اثر ہے۔
लुब्धक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that all worldly activity (ceṣṭā) is ultimately propelled by Kāla (Time), emphasizing a cosmic determinism that frames human actions within a larger, impersonal order—inviting reflection on humility, causality, and the limits of individual control.
In a didactic exchange, Death addresses the hunter (Lubdhaka), reminding him that whatever actions occur are driven by Time, and that this point has already been explained earlier—reinforcing the lesson as part of a moral-philosophical instruction.