Shloka 63

Adhyaya 8: Yogasthanas, Ashtanga Yoga, Pranayama-Siddhi, and Shiva-Dhyana leading to Samadhi

Devanagari script

प्रयाणं कुरुते तस्माद् वायुः प्राण इति स्मृतः अपानयत्यपानस्तु आहारादीन् क्रमेण च

Transliteration

prayāṇaṃ kurute tasmād vāyuḥ prāṇa iti smṛtaḥ apānayatyapānastu āhārādīn krameṇa ca

Translation

جو ہوا آگے کی حرکت پیدا کرتی ہے وہ ‘پران’ کہلاتی ہے۔ اور ‘اپان’ ترتیب سے نیچے کی طرف لے جا کر غذا وغیرہ کو خارج کرتا ہے؛ یوں پاش میں بندھا پشو-جیو پتی—شیو کی طرف رُخ کرنے کے قابل ہوتا ہے۔

Word by Word

• प्रयाणम्: forward movement/going forth

• कुरुते: causes/does

• तस्मात्: therefore/for that reason

• वायुः: vital wind

• प्राणः: prāṇa (inward/ascending life-breath)

• इति: thus

• स्मृतः: is remembered/known

• अपानयति: carries downward/expels

• अपानः: apāna (downward life-breath)

• तु: but/indeed

• आहारादीन्: food and related wastes (etc.)

• क्रमेण: in sequence/in due order

• च: and

Speaker

Suta Goswami (narrating the teaching within the Purva-Bhaga context)