Home›Garuda Purana›Moksha Sadhana Prakarana›Adhyaya 29›Shloka 34
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 34

Viṣṇv-ekapūjya-nirṇaya; Gaṅgā-Viṣṇupadī-māhātmya; Kali-yuga doṣa; Puṣkara-dharma of Viṣṇu-smaraṇa

Devanagari script

नकुलस्य भार्या मागधस्यैव पुत्री शल्यात्मजा सहदेवस्य भार्या / उभे ह्येते अश्विभार्या ह्युषापि उपासते षड्गुणं विष्णुमाद्यम् / अतो ऽप्युषासंज्ञका सा खगेन्द्र अनन्तराञ्छृणु वक्ष्ये महात्मन्

Transliteration

nakulasya bhāryā māgadhasyaiva putrī śalyātmajā sahadevasya bhāryā / ubhe hyete aśvibhāryā hyuṣāpi upāsate ṣaḍguṇaṃ viṣṇumādyam / ato 'pyuṣāsaṃjñakā sā khagendra anantarāñchṛṇu vakṣye mahātman

Translation

نکول کی زوجہ—مگدھ راجہ کی بیٹی—اور سہ دیو کی زوجہ—شلیہ کی بیٹی—یہ دونوں اشونی کماروں کی زوجہ-پرَمپرا سے وابستہ ہیں؛ اور اُشا بھی چھ الٰہی اوصاف سے یکتہ آدی وشنو کی عبادت کرتی ہے۔ اسی لیے وہ ‘اُشا’ کے نام سے بھی جانی جاتی ہے۔ اے خگےندر (گرُڑ)، آگے سنو؛ اے مہاتما، اب میں بعد کی بات بیان کرتا ہوں۔

Word by Word
नकुलस्यof Nakula
नकुलस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
भार्याwife
भार्या:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
मागधस्यof the king of Magadha / Magadhan
मागधस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमागध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण निपात (particle: only/indeed)
पुत्रीdaughter
पुत्री:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
शल्यात्मजाdaughter of Śalya
शल्यात्मजा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशल्य + आत्मजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (śalyasya ātmajā)
सहदेवस्यof Sahadeva
सहदेवस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसहदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive singular
भार्याwife
भार्या:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
उभेboth (women)
उभे:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; nominative dual
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
एतेthese two
एते:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; pronoun nominative dual
अश्विभार्येwives of the Aśvins
अश्विभार्ये:
कर्ता-विशेषण (Predicate/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootअश्विन् + भार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (aśvinoḥ bhārye)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
उषाUṣā
उषा:
सम्बन्ध (Apposition/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootउषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (apposition/also)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-निपात (particle: also/even)
उपासतेworship
उपासते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + आस् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; 'they worship/serve'
षड्गुणम्sixfold/with six qualities
षड्गुणम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootषड्गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; द्विगु-समास (षट् + गुण) used adjectivally
विष्णुम्Viṣṇu
विष्णुम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; accusative singular
आद्यम्the primordial, first
आद्यम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying Viṣṇu
अतःtherefore
अतः:
सम्बन्ध (Logical connector)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक/तस्मात्-अर्थे अव्यय (adverb: therefore/from this)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle: also)
उषासंज्ञिकाnamed Uṣā
उषासंज्ञिका:
कर्ता-विशेषण (Predicate/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootउषा + संज्ञिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (uṣāyāḥ saṃjñā yasyāḥ / uṣā-saṃjñā) 'having the name Uṣā'
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; pronoun nominative singular
खगेन्द्रO lord of birds (Garuda)
खगेन्द्र:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootखगेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष (खगानाम् इन्द्रः)
अनन्तरान्the subsequent (matters)
अनन्तरान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअनन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; adjective used substantively 'the subsequent (things)'
शृणुhear
शृणु:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; 'hear!'
वक्ष्येI will speak
वक्ष्ये:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; 'I shall tell'
महात्मन्O great-souled one
महात्मन्:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारय (महान् आत्मा)
Speaker

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Worship of the primordial Vishnu endowed with six divine excellences (ṣaḍguṇya) is upheld across lineages; devotion transcends genealogical distinctions.

Vedantic Theme: Bhagavān as ṣaḍ-aiśvarya-sampanna; bhakti as unifying path that integrates social identity into divine orientation.

Application: Let family identity and social roles become supports for devotion rather than sources of pride; adopt regular worship/remembering of Vishnu’s attributes (aiśvarya, vīrya, yaśas, śrī, jñāna, vairāgya).

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: kingdom/region

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 3.29 (Uṣā and Ashvin connections; Vishnu as ṣaḍguṇa-ādi)

Characters & Entities
V
Vishnu
G
Garuda (Khagendra)
N
Nakula
S
Sahadeva
M
Magadha
S
Shalya
A
Ashvins
U
Usha

FAQs

This verse highlights Viṣṇu as the primordial Lord endowed with six divine excellences (ṣaḍ-aiśvarya), presenting devotion to Him as a central, elevating practice even within genealogical narration.

Viṣṇu addresses Garuḍa as Khagendra and signals a transition—after identifying figures and their associations, He says he will narrate what comes next, maintaining the teacher–listener flow.

Use the verse as a reminder to anchor family, identity, and worldly roles in devotion—regularly contemplate Viṣṇu’s divine qualities (power, sovereignty, glory, prosperity, knowledge, detachment) and align conduct with them.

←Previous Verse
Next Verse→