Shloka 27

Tīrtha-Māhātmya: Catalog of Sacred Places and the Supreme Inner Tīrtha

सर्वा नद्यः सर्वशैलाः तीर्थं देवादिसेवितम् / श्रीरङ्गं च हरेस्तीर्थं तापी श्रेष्ठा महानदी

sarvā nadyaḥ sarvaśailāḥ tīrthaṃ devādisevitam / śrīraṅgaṃ ca harestīrthaṃ tāpī śreṣṭhā mahānadī

تمام ندیاں اور تمام پہاڑ ہی تیرتھ کے روپ ہیں، جن کی دیوتا وغیرہ خدمت و پوجا کرتے ہیں۔ شری رنگ ہری کا اپنا مقدس تیرتھ ہے، اور تاپی عظیم ندیوں میں سب سے برتر ہے۔

सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
सर्वशैलाःall mountains
सर्वशैलाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व + शैल (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; कर्मधारय-समास (सर्वे शैलाः)
तीर्थम्a sacred ford; pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
देवादिसेवितम्served/visited by gods and others
देवादिसेवितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेव + आदि + सेवित (सेव् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; भूतकर्मणि क्त-प्रत्यय (past passive participle)
श्रीरङ्गम्Śrīraṅga (place/name)
श्रीरङ्गम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्री + रङ्ग (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (श्रियः रङ्गः) नाम
and
:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
हरेःof Hari (Viṣṇu)
हरेः:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन
तीर्थम्tīrtha; sacred place
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तापीthe Tāpi (Tapti) river
तापी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतापी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; नदी-नाम
श्रेष्ठाbest; excellent
श्रेष्ठा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण
महानदीgreat river
महानदी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + नदी (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय (महती नदी)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinatā-putra)

Concept: Sacredness pervades creation; yet certain loci (Hari’s tīrtha) intensify devotional access and merit.

Vedantic Theme: Īśvara immanence in the world (sarva-bhūta-stha); tīrtha as a support (ālambana) for bhakti and purification.

Application: Approach rivers/mountains with reverence and ecological restraint; undertake pilgrimage as bhakti-practice, not mere tourism; remember Hari at Śrīraṅga and in all waters.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: temple-tīrtha and river

Related Themes: Garuda Purana 1.81 (catalog of tīrthas and rivers)

D
Devas
H
Hari (Vishnu)
Ś
Śrīraṅga
T
Tāpi (Tapti) River

FAQs

This verse frames rivers and mountains as inherently sacred tīrthas, honored even by devas, emphasizing pilgrimage as a dharmic means of purification and merit.

Indirectly: by elevating tīrtha-sevā and devotion to Hari’s holy places (like Śrīraṅga) as merit-producing actions, it supports the broader Garuda Purana theme that one’s deeds and sacred observances shape post-death outcomes.

Treat natural sacred sites with reverence (non-pollution, ethical conduct), and if undertaking pilgrimage, pair it with devotion and disciplined living rather than viewing it as merely travel.