Shloka 21

कलशपुरोद्भवसिंहलतुम्बुरुदेशोत्थमुक्तपाणीयाः / श्रीपूर्णकाश्च सदृशा विजातयः पद्मरागाणाम्

kalaśapurodbhavasiṃhalatumburudeśotthamuktapāṇīyāḥ / śrīpūrṇakāśca sadṛśā vijātayaḥ padmarāgāṇām

کَلَشَپُر، سِمْہَل دیش اور تُنبُرو علاقے سے پیدا ہونے والے پَدْمَراگ (یاقوت) ‘مُکتپانیہ’ اور ‘شری پُورنک’ کہلاتے ہیں؛ وہ نورانی اور کامل شان والے ہو کر بھی، اصلی پَدْمَراگ جیسے دکھائی دیتے ہوئے مختلف ذیلی اقسام میں شمار ہوتے ہیں۔

कलशपुरोद्भवसिंहलतुम्बुरुदेशोत्थमुक्तपाणीयाः(Pearls) originating from Kalaśapura and from the Siṃhala–Tumburu region; of ‘pānīya’ type
कलशपुरोद्भवसिंहलतुम्बुरुदेशोत्थमुक्तपाणीयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकलशपुर-उद्भव-सींहल-तुम्बुरु-देश-उत्थ-मुक्त-पानीय (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण—(मुक्ताः) ‘कलशपुरोद्भवाः, सींहल-तुम्बुरु-देशोत्थाः’ इति देशोत्पत्तिनिर्देशः; ‘पानीय’ इति उपाधि/प्रयोगविशेषः
श्रीपूर्णकाःŚrīpūrṇaka (a variety/name)
श्रीपूर्णकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रीपूर्णक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘श्री’ (कान्ति/शोभा) + ‘पूर्णक’ (पूर्णत्वयुक्त)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सदृशाःsimilar
सदृशाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसदृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण
विजातयःof different kinds/species
विजातयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविजाति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘भिन्नजातयः’ इत्यर्थे
पद्मरागाणाम्of rubies (padmarāga)
पद्मरागाणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपद्मराग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; सम्बन्ध (genitive)

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Pramāṇa by lakṣaṇa: true appraisal depends on origin and observable qualities (lustre, fullness), even within sub-varieties.

Vedantic Theme: Viveka (discrimination) between nāma-rūpa classifications and underlying guṇa (qualities).

Application: In any evaluation—objects or people—use clear criteria (source, consistent qualities) rather than mere resemblance.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: city/region/island-region

Related Themes: Garuda Purana 1.70 (Ratna-parīkṣā context: padmarāga-bheda, lakṣaṇa, deśa-utpatti)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse preserves a traditional ratna (gem) taxonomy—linking a gem’s authenticity and value to origin and observable qualities like clarity and splendor.

It does not directly discuss the soul’s journey; instead, it appears in a descriptive section on material classifications (ratna-lakṣaṇa), which can be used in ritual and auspicious contexts.

Use it as a traditional checklist for evaluating rubies: provenance (region of origin) plus visible traits like clarity and luster, especially when selecting gems for customary/ritual purposes.