Shloka 19

Purusha-Strī-Lakṣaṇa (Samudrika-śāstra): Marks of Kingship, Wealth, Longevity, and Conduct

शुष्कैर्निश्वा विशुष्कैश्च दुर्भगाः परिकीर्तिताः / पुष्पगन्धे नृपाः शुक्रे मधुगन्धे धनं बहुः

śuṣkairniśvā viśuṣkaiśca durbhagāḥ parikīrtitāḥ / puṣpagandhe nṛpāḥ śukre madhugandhe dhanaṃ bahuḥ

جن کی سانس خشک اور نہایت کھردری ہو وہ بدقسمت کہے گئے ہیں۔ پھولوں جیسی خوشبو ہو تو بادشاہت کی علامت، منی جیسی بو ہو تو دولت و قوتِ مردانگی، اور شہد جیسی خوشبو ہو تو کثیر مال و زر کی نشانی ہے۔

शुष्कैःwith dry (ones)
शुष्कैः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootशुष्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः (करण/सह), बहुवचनम्; विशेषणम्
निश्वाthe breath (exhalation)
निश्वा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिश्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
विशुष्कैःwith very dry (ones)
विशुष्कैः:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootवि-शुष्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधकः अव्ययम् (conjunction)
दुर्भगाःunfortunate
दुर्भगाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुर्भग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्
परिकीर्तिताःare described/declared
परिकीर्तिताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि-कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
पुष्पगन्धेin (the case of) flower-scent
पुष्पगन्धे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुष्प-गन्ध (प्रातिपदिक; पुष्प + गन्ध)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्
नृपाःkings
नृपाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
शुक्रेin semen
शुक्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्
मधुगन्धेin honey-scent
मधुगन्धे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमधु-गन्ध (प्रातिपदिक; मधु + गन्ध)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्
धनम्wealth
धनम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
बहुःmuch
बहुः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (धनम् इति)

Lord Viṣṇu (in instruction to Garuḍa/Vainateya)

Dosha: Vata

Concept: Bodily signs and sensory markers are read as karmic indicators of fortune, status, and prosperity.

Vedantic Theme: Karma-phala manifesting in the body (śarīra as prārabdha-karman’s field).

Application: Observe health and bodily dryness; treat severe dryness as inauspicious/possibly pathological; interpret perceived fragrances as traditional omens with caution and ethical restraint.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana 1.65 (śarīra-lakṣaṇa/strī-puṃ-lakṣaṇa context; adjacent verses on odor, semen, and body marks)

FAQs

This verse treats breath-quality and perceived fragrances as nimittas—signs used to infer fortune or misfortune, such as kingship (flower-fragrance) or wealth (honey-fragrance).

It does not directly describe the post-death journey; instead, it belongs to an omens/signs context in the Ācāra Kāṇḍa, focusing on indicators of worldly destiny (bhāgya) rather than preta- or naraka-topics.

Treat the teaching as a reminder to observe health and conduct: persistent “dry breath” can signal imbalance and hardship, while the broader intent encourages mindful living rather than superstition.