Shloka 31

Measurements of the Sun’s Chariot, the Wheel of Time, and the Retinues of the Solar Months; Chariots of Soma and the Grahas

पलालधूमवर्णाभा लाक्षारसनिभारुणाः / द्वीपनद्यद्रयुदन्वन्तो भुवनानिहरेस्तनुः

palāladhūmavarṇābhā lākṣārasanibhāruṇāḥ / dvīpanadyadrayudanvanto bhuvanāniharestanuḥ

جلتے ہوئے بھوسے کے دھوئیں جیسا رنگ اور لاکھ کے رس جیسی سرخی رکھنے والے یہ جزیرے، ندیاں، پہاڑ، سمندر اور تمام جہان—یہ سب شری ہری (وشنو) کے ہی جسمِ الٰہی ہیں۔

पलालchaff, straw
पलाल:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootपलाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
धूमsmoke
धूम:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootधूम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासाङ्ग (मध्यपद)
वर्णcolor
वर्ण:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासाङ्ग (मध्यपद)
आभाःhaving the appearance of the color of chaff-smoke
आभाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपलाल-धूम-वर्ण-आभा (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुवचन-विशेषणम्
लाक्षाlac (red dye)
लाक्षा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootलाक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
रसjuice, essence
रस:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासाङ्ग (मध्यपद)
निभsimilar to, like
निभ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeAdjective
Rootनिभ (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्राय विशेषणप्रातिपदिक; समासाङ्ग (मध्यपद)
अरुणाःreddish, like lac-juice
अरुणाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootलाक्षा-रस-निभ-अरुण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुवचन-विशेषणम्
द्वीपisland, continent
द्वीप:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासाङ्ग (पूर्वपद)
नदीriver
नदी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासाङ्ग (मध्यपद)
अद्रिmountain
अद्रि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासाङ्ग (मध्यपद)
उदन्वन्तःislands, rivers, mountains, and oceans
उदन्वन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वीप-नदी-अद्रि-उदन्वत् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; समाहार-द्वन्द्वार्थे बहुवचन (समूहः)
भुवनानिworlds, realms
भुवनानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन
हरेःof Hari
हरेः:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (सम्बन्ध/Genitive)
तनुःbody, form
तनुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Lord Vishnu (in dialogue instruction to Garuda/Vinatā-putra, context-dependent within Adhyaya 58)

Concept: Viṣṇu as the immanent substratum and body of the worlds (sarva-bhūta-śarīratva).

Vedantic Theme: Viśiṣṭādvaita-style śarīra-śarīrī-bhāva (world as God’s body) and Brahman as inner controller (antaryāmin)

Application: Cultivate devotional perception: treat nature and all realms with reverence, seeing them as Hari’s manifestation; reduce harm and increase worshipful mindfulness.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: cosmography

Related Themes: Garuda Purana 1.58 (cosmography/viśvarūpa context); Garuda Purana 1.59 (transition to jyotiḥśāstra after cosmography)

H
Hari (Vishnu)

FAQs

This verse frames all cosmic structures—lands, waters, mountains, and worlds—as manifestations of Viṣṇu, encouraging reverence toward creation and a devotional, non-separative worldview.

By declaring the cosmos as Hari’s form, it provides a theological backdrop for the soul’s passage through different realms (bhuvanas): the journey occurs within a divinely pervaded order rather than a random or purely punitive universe.

Treat the world—nature, places, and living beings—with sanctity and restraint, cultivating devotion and ethical conduct (dharma) as service to Viṣṇu present in all forms.