Shloka 64

Prāyaścitta for Food-Contact, Social Contact, Aśauca Periods, and Formal Penance Systems

पयः काञ्चनवर्णायाः श्वेतवर्णं च गोमयम् / गोमूत्रं ताम्रवर्णाया नीलवर्णभवं घृतम्

payaḥ kāñcanavarṇāyāḥ śvetavarṇaṃ ca gomayam / gomūtraṃ tāmravarṇāyā nīlavarṇabhavaṃ ghṛtam

کاںچن رنگ گائے سے دودھ لیا جائے؛ سفید رنگ گائے سے گوبر۔ تانبئی رنگ گائے سے گو مُوتر، اور نیلے رنگ گائے سے گھی لیا جائے۔

पयःmilk
पयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
काञ्चनवर्णायाःof the golden-colored (cow)
काञ्चनवर्णायाः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुषप्रायः (काञ्चन-वर्णा)
श्वेतवर्णम्white-colored
श्वेतवर्णम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्वेत + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्वेतः वर्णः यस्य)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (conjunction)
गोमयम्cow-dung
गोमयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगो + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (गोः मयम्)
गोमूत्रम्cow-urine
गोमूत्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगो + मूत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (गोः मूत्रम्)
ताम्रवर्णायाःof the copper-colored (cow)
ताम्रवर्णायाः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootताम्र + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुषप्रायः (ताम्र-वर्णा)
नीलवर्णभवम्arising from the blue-colored (cow)
नीलवर्णभवम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनील + वर्ण + भव (√भू धातु; प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नीलवर्णात् भवम्)
घृतम्ghee
घृतम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda)

Concept: Ritual substances are selected by prescribed correspondences; pañcagavya components are gathered with specific qualifiers.

Vedantic Theme: External śauca as an aid to inner śauca; symbolic order (ṛta) reflected in ritual taxonomy.

Application: If following pañcagavya rites, source materials ethically and hygienically; treat prescriptions as tradition-bound and consult competent ācārya for context.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: pastoral/household ritual space

Related Themes: Garuda Purana pañcagavya and śuddhi passages (milk/curd/ghee/urine/dung); Garuda Purana prāyaścitta sections using go-dravya

V
Vishnu
G
Garuda
G
Go (Cow)

FAQs

This verse assigns specific cow-products (milk, dung, urine, ghee) for ritual use, reflecting their role as traditional purifiers in śrāddha/antyeṣṭi-related observances.

It functions as a procedural detail: specifying the proper sourcing of purification materials used in rites connected with post-death duties and dharmic observance.

For those following traditional rites, it emphasizes careful, rule-based preparation of ritual materials; ethically, it highlights discipline and reverence in religious practice.