Shloka 1

Śrāddha-bheda-nirūpaṇa: Nitya, Vṛddhi, Nāndīmukha, and Ekoḍḍiṣṭa Procedures

नामाष्ट्रदशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / नित्यश्राद्धं प्रवक्ष्यामि पूर्ववत्तद्विशेषवत् / ॐ अमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामहानां अमुकशर्मणां सपत्नीकानां श्राद्धं सिद्धान्नेन युष्मास्वहं करिष्ये / आसनादिकमत्र स्याद्विश्वेदेवाविवर्जितम्

nāmāṣṭradaśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca / nityaśrāddhaṃ pravakṣyāmi pūrvavattadviśeṣavat / oṃ amukagotrāṇāmasmatpitṛpitāmahānāṃ amukaśarmaṇāṃ sapatnīkānāṃ śrāddhaṃ siddhānnena yuṣmāsvahaṃ kariṣye / āsanādikamatra syādviśvedevāvivarjitam

برہما نے کہا—میں پہلے کی طرح خصوصیات کے ساتھ نِتیہ شرادھ بیان کرتا ہوں۔ ‘اوم—فلاں گوتر کے ہمارے پِتا اور پِتامہ، فلاں شرما (زوجہ سمیت) کے لیے میں پکا ہوا نذرانہ (سِدھانّن) سے تمہارے لیے شرادھ کروں گا۔’ یہاں آسن وغیرہ کی رسمیں ہوں، مگر وِشویدیو کا آہوان نہ کیا جائے۔

नाम(as) name/heading
नाम:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (particle: 'namely'/heading marker)
अष्टeight
अष्ट:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअष्टन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral stem), समासाङ्ग (compound member)
दशten
दश:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदशन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, समासाङ्ग
अधिकadditional
अधिक:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formसमासाङ्ग; 'more by' अर्थे (in compound: 'plus')
द्विशततमःtwo-hundredth
द्विशततमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि + शत + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
नित्यश्राद्धम्daily śrāddha
नित्यश्राद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनित्य + श्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (नित्यं श्राद्धम्)
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः प्र-
पूर्ववत्as previously
पूर्ववत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्ववत् (अव्यय)
Formअव्यय; तुलनार्थक (adverb: as before)
तत्that
तत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
विशेषवत्with special details
विशेषवत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेषवत् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक (adverb: with distinctions/specially)
Om
:
Sambandha (Invocation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootॐ (अव्यय)
Formमङ्गल/प्रणव (sacred syllable)
अमुकगोत्राणाम्of (those) of such-and-such gotra
अमुकगोत्राणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअमुक + गोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; कर्मधारयः (अमुकं गोत्रं येषाम्)
अस्मत्of us / our
अस्मत्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), बहुवचन; सर्वनाम (our)
पितृपितामहानाम्of (our) fathers and grandfathers
पितृपितामहानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ + पितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (पितरश्च पितामहाश्च)
अमुकशर्मणाम्of such-and-such (named) Śarman(s)
अमुकशर्मणाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअमुकशर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; नकारान्त-शर्मन्-शब्दः
सपत्नीकानाम्together with their wives
सपत्नीकानाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + पत्नी + क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; सह-तत्पुरुषः (पत्नीभिः सह)
श्राद्धम्śrāddha rite
श्राद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सिद्धान्नेनwith cooked/ready food
सिद्धान्नेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसिद्ध + अन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करणम् (instrumental)
युष्मासुamong you / in you (addressed recipients)
युष्मासु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th), बहुवचन; सर्वनाम
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
करिष्येI shall perform
करिष्ये:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
आसनादिकम्seats and the like
आसनादिकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआसन + आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समाहारार्थक (etc. beginning with seats)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: here/in this rite)
स्यात्should be
स्यात्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
विश्वेदेवthe Viśvedevas
विश्वेदेव:
Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविश्वे देवाः (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (stem used in compound); 'Viśvedevas'
अविवर्जितम्not omitted; not excluded
अविवर्जितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + वर्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त) with अ- (neg.)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्-समासार्थ (not excluded)

Brahmā

Beneficiary: Pitr

Timing: Daily (nitya)

Concept: Nitya-śrāddha: daily ancestral offering with a defined sankalpa naming gotra and ancestors, performed with cooked food and standard upacāras, omitting Viśvedevas invocation.

Vedantic Theme: Nitya-karma as purifier (citta-śuddhi) supporting higher pursuits; duty performed without attachment to display.

Application: Adopt a consistent daily (or regular) śrāddha/tarpaṇa routine: clear sankalpa, simple prepared food, proper seating/offering steps, and correct deity-scope (no Viśvedevas for this form).

Primary Rasa: shanta

Type: domestic ritual space (gṛha/vedi implied)

Related Themes: Garuda Purana sections enumerating nitya/naimittika/kāmya śrāddhas and their mantras; Procedural lists of āsana, arghya, pādya, ācamana, anna offerings in śrāddha context

B
Brahmā
P
Pitṛs (ancestors)
V
Viśvedevas

FAQs

This verse frames Nitya Śrāddha as a regular, rule-bound ancestral rite—performed daily using cooked/ready food—meant to directly address one’s Pitṛs (father, grandfather, etc.) with proper identification by gotra and names.

The verse indicates that while the standard ritual components (like offering a seat) are maintained, the daily Śrāddha is a simplified/targeted offering to the Pitṛs and therefore excludes the separate invocation of the Viśvedevas.

Keep ancestral remembrance disciplined and specific: offer with sincerity, clarity of intention (naming lineage/ancestors), and regularity—while following a simplified daily format when elaborate rites are not feasible.