Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 209›Shloka 13
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 13

Nāmāṣṭottara-dviśata: Gaṇa–Chandas–Yati Catalogue and Mnemonic Coding

Devanagari script

रनौ भसौ चन्द्रवर्त्म वंशस्थं स्याज्जतौ जरौ / ततो जराविन्द्रवंशा वेदसैस्तोटकं स्मृतम् / न्भौ भ्रौ द्रुतविलम्बितं पुटश्च स्यान्ननौ मयौ

Transliteration

ranau bhasau candravartma vaṃśasthaṃ syājjatau jarau / tato jarāvindravaṃśā vedasaistoṭakaṃ smṛtam / nbhau bhrau drutavilambitaṃ puṭaśca syānnanau mayau

Translation

جب گن ‘ر’ اور ‘ن’ اور نیز ‘بھ’ آئیں تو چھند ‘چندرورتْم’ کہلاتا ہے؛ اور ‘ج-ت’ کے بعد ‘ج-ر’ ہو تو ‘ونشستھ’ بنتا ہے۔ ‘ج-ر’ کے تسلسل سے ‘اندروَنشا’ پیدا ہوتی ہے جسے وید کے جاننے والے ‘توٹک’ بھی یاد کرتے ہیں۔ ‘نْبھَو’ اور ‘بھْرَو’ سے ‘دروت وِلَمبِت’ اور ‘ن-ن’ کے بعد ‘م-ی’ سے ‘پُٹ’ بنتا ہے۔

Word by Word
रनौ‘ra’ and ‘nau’ (gaṇas)
रनौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootर-नौ (प्रातिपदिक; गण-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; रः च नौ च इति द्वन्द्वः
भसौ‘bha’ and ‘sau’ (gaṇas)
भसौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभ-सौ (प्रातिपदिक; गण-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भः च सौ च इति द्वन्द्वः
चन्द्रवर्त्म‘Candravartma’ (a metre)
चन्द्रवर्त्म:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचन्द्र-वर्त्मन् (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; चन्द्रस्य वर्त्म इति षष्ठी-तत्पुरुषः; वृत्त-नाम
वंशस्थम्‘Vaṃśastham’ (a metre)
वंशस्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवंशस्थ (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वंशे स्थितम् इति सप्तमी-तत्पुरुषः; वृत्त-नाम
स्यात्would be / is
स्यात्:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथम-पुरुष, एकवचन
जतौ‘ja’ and ‘tau’ (gaṇas)
जतौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज-तौ (प्रातिपदिक; गण-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; जः च तौ च इति द्वन्द्वः
जरौ‘ja’ and ‘rau’ (gaṇas)
जरौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootज-रौ (प्रातिपदिक; गण-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; जः च रौ च इति द्वन्द्वः
ततःthen / thereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘thereafter/then’
जराविन्द्रवंशाः‘Jarā’ and ‘Indravaṃśa’ (metres)
जराविन्द्रवंशाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजरा-इन्द्रवंश (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; जरा च इन्द्रवंशः च इति द्वन्द्वः (metre-names/gaṇa-patterns)
वेदसैःby the Vedas / by ‘vedas’ (as authorities)
वेदसैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवेदस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; पाठे ‘vedasais’ (वेदसैः)
टोटकम्‘Toṭakam’ (a metre)
टोटकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootटोटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वृत्त-नाम
स्मृतम्is remembered / is known as
स्मृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
न्भौ‘na’ and ‘bhau’ (gaṇas)
न्भौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootन्-भौ (प्रातिपदिक; गण-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; न् (न) च भौ च इति द्वन्द्वः; पाठे ‘nbhau’
भ्रौ‘bhrau’ (gaṇa)
भ्रौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रौ (प्रातिपदिक; गण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गण-नाम
द्रुतविलम्बितम्‘Drutavilambitam’ (a metre)
द्रुतविलम्बितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्रुत-विलम्बित (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्रुतं च विलम्बितं च इति विशेषण-समाहारः (वृत्त-नाम)
पुटः‘Puṭa’ (a metre)
पुटः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वृत्त-नाम
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
स्यात्would be / is
स्यात्:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथम-पुरुष, एकवचन
ननौ‘nanau’ (gaṇa)
ननौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootननौ (प्रातिपदिक; गण-नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मयौ‘ma’ and ‘yau’ (gaṇas)
मयौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootम-यौ (प्रातिपदिक; गण-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; मः च यौ च इति द्वन्द्वः
Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Identification of metres (Candravartman, Vaṁśastha, Indravaṁśā/Toṭaka, Drutavilambita, Puṭa) via gaṇa sequences.

Vedantic Theme: Śāstra as a means of reliable knowledge; disciplined form safeguards semantic and ritual efficacy of recitation.

Application: Apply the gaṇa rules to compose or verify verses; train students by mapping sound-feel (druta/vilambita) to metre names.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: textual/śāstric space (prosody classroom)

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.209.12 (Triṣṭubh and Piṅgala); Garuda Purana 1.209.14 (Virati/Nayanā linkage)

Characters & Entities
V
Vishnu
G
Garuda
V
Veda-knowers (Vedic scholars)

FAQs

This verse shows that the text also preserves technical Vedic learning: correct chandas helps maintain accurate recitation, memorization, and transmission of sacred teachings.

It links specific gaṇa-sequences (like ja–ra, na–na, ma–ya) to named metres such as Indravaṁśā, Toṭaka, Drutavilambita, and Puṭa—i.e., metre is recognized by the pattern of laghu–guru groupings.

Students and reciters can use these gaṇa cues to scan verses, chant with correct rhythm, and verify metrical accuracy when copying, teaching, or digitizing Sanskrit texts.

←Previous Verse
Next Verse→