Shloka 6

Oṣadhi-nāma-nirdeśa: Paryāya (Synonyms) of Herbs, Minerals, and Classical Measures

वृश्चिका त्र्यमृता काली विषघ्नी सर्पदंष्ट्रिका / मर्कटी चात्मगुप्ता स्यादार्षेयी कपिकच्छुका

vṛścikā tryamṛtā kālī viṣaghnī sarpadaṃṣṭrikā / markaṭī cātmaguptā syādārṣeyī kapikacchukā

وِرشچِکا کو ‘تریَمرتَا’، ‘کالی’، ‘وِشَگھنی’ اور ‘سرپَدَنشٹرِکا’ بھی کہا جاتا ہے؛ نیز اسے ‘مرکٹی’، ‘آتم گُپتا’، ‘آرشَیی’ اور ‘کپِکَچھّوکا’ کے ناموں سے بھی پکارا جاتا ہے۔

वृश्चिकाVṛścikā (plant)
वृश्चिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृश्चिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
त्र्यमृताTryamṛtā ("three-nectar" plant)
त्र्यमृता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि + अमृता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः अमृताः/त्रि-अमृता) औषधिनाम
कालीKālī (plant)
काली:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
विषघ्नीViṣaghnī (poison-destroying plant)
विषघ्नी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष + घ्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (विषं हन्ति इति/विष-घ्नी)
सर्पदंष्ट्रिकाSarpadaṃṣṭrikā ("snake-tooth" plant)
सर्पदंष्ट्रिका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्प + दंष्ट्रिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्पस्य दंष्ट्रिका)
मर्कटीMarkaṭī (plant)
मर्कटी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमर्कटी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
आत्मगुप्ताĀtmaguptā (plant)
आत्मगुप्ता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् + गुप्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (आत्मानं गुप्नाति/आत्म-गुप्ता) औषधिनाम
स्यात्is/should be (called)
स्यात्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आर्षेयीĀrṣeyī (plant)
आर्षेयी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआर्षेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम (औषधिनाम)
कपिकच्छुकाKapikacchukā ("monkey-itch" plant)
कपिकच्छुका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि + कच्छुका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कपेः कच्छुका)

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Names encode observed efficacy (e.g., ‘Viṣaghnī’), guiding correct therapeutic choice.

Vedantic Theme: Guṇa-karma-based designation within vyavahāra; knowledge aligns action with purpose.

Application: Recognize Vṛścikā as identical with Tryamṛtā/Kālī/Viṣaghnī/Sarpadaṃṣṭrikā/Markaṭī/Ātmaguptā/Ārṣeyī/Kapikacchukā when sourcing or interpreting recipes.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.204 (synonyms; Vṛścikā/Ātmaguptā/Kapikacchukā set)

G
Garuda
V
Vishnu

FAQs

This verse preserves traditional synonymy so the same medicinal plant can be correctly identified across regions, lineages, and therapeutic contexts.

It shows the text’s encyclopedic scope: alongside dharma and post-death narratives, it also transmits practical knowledge such as herbal identification and antidotal properties (viṣaghnī).

Use it as a cross-reference list when reading Ayurvedic nighaṇṭus or traditional commentaries, helping avoid confusion between regional plant names—especially for herbs described as antidotal.