Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 202›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Strīroga–Prasava Cikitsā, Bāla-Rakṣā, Rasāyana and Vājīkaraṇa Prayogas

Devanagari script

नामैकाधिकद्विशततमो ऽध्यायः हरिरुवाच / एकं पुनर्नवामूलमपामार्गस्य वा शिव / सरसं योनिनिः क्षिप्तं वराङ्गस्य व्यथां हरेत् / प्रसूतिवेदनाञ्चैव तरुणीनां व्यथां हरेत्

Transliteration

nāmaikādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ hariruvāca / ekaṃ punarnavāmūlamapāmārgasya vā śiva / sarasaṃ yoniniḥ kṣiptaṃ varāṅgasya vyathāṃ haret / prasūtivedanāñcaiva taruṇīnāṃ vyathāṃ haret

Translation

ہری نے فرمایا—اے شِو، پُنرنوا یا اپامارگ کی ایک جڑ کو رَس دار کرکے اگر اندامِ نہانی میں رکھا جائے تو عورت کے شرمگاہ کی تکلیف دور ہوتی ہے؛ اور زچگی کی درد و تکلیف اور نوجوان عورتوں کی اذیت بھی کم ہوتی ہے۔

Word by Word
नामnamely/indeed
नाम:
Discourse-marker (Nipata/निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (particle) — 'indeed/namely'
एकाधिकद्विशततमःtwo-hundred-and-first
एकाधिकद्विशततमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक + अधिक + द्विशत + तम (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक-विशेषण; समासार्थः 'द्विशततमः एकाधिकः' (= 201st)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
हरिःHari
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
एकम्one
एकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पुनर्नवामूलम्root of punarnavā
पुनर्नवामूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुनर्नवा + मूल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुनर्नवायाः मूलम्)
अपामार्गस्यof apāmārga
अपामार्गस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअपामार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
शिवO Śiva
शिव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
सरसम्juicy/moist
सरसम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसरस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
योनौin the womb/vagina
योनौ:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
निःक्षिप्तम्placed/inserted
निःक्षिप्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिःक्षिप्त (कृदन्त; √क्षिप् (धातु) + क्त; उपसर्ग: निः)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
वराङ्गस्यof the woman (lit. fair-limbed)
वराङ्गस्य:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवराङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे), षष्ठी (6th), एकवचन
व्यथाम्pain
व्यथाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्यथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
हरेत्should remove
हरेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√हृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
प्रसूतिवेदनाम्labor pain
प्रसूतिवेदनाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रसूति + वेदना (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रसूतेः वेदना)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Discourse-marker (Nipata/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
तरुणीनाम्of young women
तरुणीनाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतरुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
व्यथाम्pain
व्यथाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्यथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
हरेत्should remove
हरेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√हृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
Speaker

Lord Vishnu (Hari)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata (implied by pain/colic-like distress and childbirth context)

Philosophical Teaching

Concept: Dayā (compassion) expressed as practical healing; safeguarding reproductive health as part of gṛhastha welfare.

Vedantic Theme: Īśvara as benefactor through knowledge; alleviation of duḥkha via right means (upāya).

Application: Use punarnavā or apāmārga root, made moist, as a localized application as described—only with skilled supervision and safety considerations.

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: household birthing chamber/vaidya setting (implied)

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.202 (strī-roga/prasūti remedies context)

Characters & Entities
H
Hari (Vishnu)
S
Shiva

FAQs

The verse presents punarnavā-root or apāmārga-root as traditional medicinal substances used to relieve gynecological pain and childbirth-related distress.

Here the text shifts from metaphysical themes to practical dharmic living by preserving health through traditional remedies, with Hari directly instructing on a specific therapeutic application.

Use it as a historical reference to classical materia medica; for real medical decisions—especially involving insertion/internal use—seek qualified Ayurvedic and modern clinical guidance.

←Previous Verse
Next Verse→