Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 184›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Bhāiṣajya-yoga

Remedial Formulas), Rakṣā-prayoga (Protections), and Adbhuta-kriyā (Wonder-Working Procedures

Devanagari script

ऽध्यायः हरिरुवाच / रजनीकदलीक्षारलेपः सिध्मविनाशनः / कुष्ठस्य भागमेकन्तु पथ्याभागद्वयं तथा / उष्णोदकेन संपीय कटिशूलविनाशनम्

Transliteration

'dhyāyaḥ hariruvāca / rajanīkadalīkṣāralepaḥ sidhmavināśanaḥ / kuṣṭhasya bhāgamekantu pathyābhāgadvayaṃ tathā / uṣṇodakena saṃpīya kaṭiśūlavināśanam

Translation

ہری نے فرمایا—ہلدی اور کیلے کے کھار کا لیپ سِدھم روگ کو نَشٹ کرتا ہے۔ کُشٹھ میں اصل دوا ایک حصہ اور پَتھیا (ہریٹکی) دو حصے لے کر گرم پانی کے ساتھ پینے سے کمر کا درد دور ہوتا ہے۔

Word by Word
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हरिःHari
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रजनीof turmeric
रजनी:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरजनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
कदलीof banana
कदली:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकदली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
क्षारof alkali
क्षार:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्षार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
लेपःpaste (made of turmeric, banana, alkali)
लेपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषसमासः: रजनी+कदली+क्षार+लेपः
सिध्मpityriasis/skin discoloration
सिध्म:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसिध्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
विनाशनःdestroyer (cure) of sidhmā
विनाशनः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootविनाशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: सिध्म+विनाशनः
कुष्ठस्यof leprosy/skin disease
कुष्ठस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
भागम्a part/portion
भागम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एकम्one
एकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (सङ्ख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — 'one' (भागम् इति विशेषण)
तुindeed/and
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-अव्यय
पथ्याof pathyā (harītakī)
पथ्या:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
भागportion (of pathyā)
भाग:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद); षष्ठी-तत्पुरुषः: पथ्याया भागः
द्वयम्two (parts)
द्वयम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — 'twofold/two parts' (भाग इत्यस्य प्रमाण)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय
उष्णhot
उष्ण:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootउष्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
उदकेनwith hot water
उदकेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः: उष्णम् उदकम्
संपीयhaving drunk
संपीय:
Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभावकृदन्त (gerund/absolutive) उपसर्ग: सम्; 'having drunk'
कटिof the waist/hip
कटि:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
शूलpain/colic
शूल:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (समासपूर्वपद)
विनाशनम्destroyer of waist-pain
विनाशनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootविनाशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: कटि+शूल+विनाशनम्
Speaker

Lord Vishnu (Hari)

Medical Ayurveda

Dosha: Kapha

Philosophical Teaching

Concept: Right means (upāya) applied to specific conditions; honoring embodied life through precise regimen.

Vedantic Theme: Īśvara as inner teacher (Hari-uvāca) guiding practical welfare; harmony of body supports higher pursuits.

Application: Use turmeric + banana-alkali paste for sidhma; for kuṣṭha, combine one part main drug with two parts harītakī and take with warm water for kati-śūla relief, under guidance.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.184.1-3 (continued therapeutic formulations)

Characters & Entities
H
Hari

FAQs

This verse shows the Purana also preserves practical dharmic living through health guidance—using specific herbal/alkaline preparations for skin disorders and pain relief.

It does not describe afterlife doctrine here; instead, it focuses on sustaining the body through remedies, which supports righteous living and ritual capacity in worldly life.

Treat it as a traditional reference: consult a qualified Ayurvedic practitioner before using alkali-based pastes or internal formulations, especially for chronic skin disease or back pain.

←Previous Verse
Next Verse→