Shloka 11

Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa

Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care

Devanagari script

पृश्रिपर्णोबलाविल्वनागरोत्पलधान्यकैः / पाठेन्द्रयवभूनिम्बमुस्तपर्पटकैः शृताः / ज्यन्त्याममतीसारं सज्वरं समहौषधाः

Transliteration

pṛśriparṇobalāvilvanāgarotpaladhānyakaiḥ / pāṭhendrayavabhūnimbamustaparpaṭakaiḥ śṛtāḥ / jyantyāmamatīsāraṃ sajvaraṃ samahauṣadhāḥ

Translation

پِرشنیپرنی، بلا، بِلو، ناگر، اُتپل، دھنیاک، پاتھا، اندریَو، بھونِمب، مُستا اور پرپٹک کے ساتھ جوش دے کر، اور جینتی کے ساتھ دینے سے یہ مہا اوشدھیاں بخار کے ساتھ ہونے والے اسہال کو دور کرتی ہیں۔

Word by Word

• पृश्रिपर्ण-बल- विल्व-नागर-उत्पल-धान्यकैः: with pṛśniparṇī, balā, bilva, dry ginger, lotus, and coriander
• पृश्रिपर्ण-बल- विल्व-नागर-उत्पल-धान्यकैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पृश्रिपर्ण (प्रातिपदिक) + बला (प्रातिपदिक) + विल्व (प्रातिपदिक) + नागर (प्रातिपदिक) + उत्पल (प्रातिपदिक) + धान्यक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (द्रव्यसमुच्चयः)

• पाठ-इन्द्रयव-भू-निम्ब-मुस्त-पर्पटकैः: with pāṭhā, indrayava, bhūnimba, musta, and parpaṭaka
• पाठ-इन्द्रयव-भू-निम्ब-मुस्त-पर्पटकैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पाठ (प्रातिपदिक) + इन्द्रयव (प्रातिपदिक) + भूनिम्ब (प्रातिपदिक) + मुस्त (प्रातिपदिक) + पर्पटक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (द्रव्यसमुच्चयः)

• शृताः: boiled, decocted
• शृताः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु/श्रि? (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) from √श्रु/√श्रि in sense of 'to cook/boil' (commonly √श्रि/√श्रु not; standard is √श्रु?; here lexical 'शृ' = पचने); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (समहौषधाः) इत्यस्य विशेषणम्

• ज्यन्त्याम्: in/with jyantī (a medicinal plant)
• ज्यन्त्याम्: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्यन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन; (क्वाथे/पाके) 'in/with jyantī' इत्यर्थे

• अम- अतिसारम्: diarrhea with āma (undigested toxins)
• अम- अतिसारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम (प्रातिपदिक) + अतिसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (अमयुक्तः अतिसारः)

• स-ज्वरम्: with fever
• स-ज्वरम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्यय-प्रातिपदिक) + ज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (ज्वरेण सह); विशेषणम् (अतिसारम्)

• समहौषधाः: the samaha medicines (a medicinal formulation/group)
• समहौषधाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समह (प्रातिपदिक) + औषध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/Nominative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (समहं औषधं/औषधानि—विशिष्टौषधसमूहः)

Speaker

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Compassionate, knowledge-based intervention: detailed formulations are dharmic means to relieve suffering.

Vedantic Theme: Alleviation of duḥkha at the empirical level supports steadiness of mind for higher pursuits.

Application: Boil the listed herbs (pṛśniparṇī, balā, bilva, nāgara, utpala, dhānyaka, pāṭhā, indrayava, bhūnimba, musta, parpaṭaka) and administer with jyantī to cure atisāra with jvara.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.170.10 (sets up jvara-atisāra remedy)

Characters & Entities

• Garuda
• Vishnu

FAQs

What is the importance of atisāra (dysentery) treatment in this Garuda Purana verse?

The verse provides a compound, multi-herb decoction strategy combining digestive, astringent, and cooling drugs—aimed specifically at dysentery that co-occurs with fever.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not address the soul’s journey; this section is a therapeutic catalogue within Kanda 1, focusing on disease management.

Practical application of this wisdom today?

It reflects an approach of using bilva/kutaja-class astringents plus musta/parpaṭaka cooling support; because dysentery can be dangerous, seek medical care and use Ayurvedic formulations only with professional guidance.