Shloka 25

Nidāna of Mūtraghāta and Aśmarī: Doṣa-based Types, Signs, and Named Urinary Syndromes

वाताष्ठीलेति सात्मानं विष्णूत्रानिल (ति) सर्गकृत् / विगुणः कुण्डलीभूतो बस्तौ तीव्रव्यथोनिलः

vātāṣṭhīleti sātmānaṃ viṣṇūtrānila (ti) sargakṛt / viguṇaḥ kuṇḍalībhūto bastau tīvravyathonilaḥ

اس حالت کو ‘واتاشٹھیل’ کہا گیا ہے۔ جب جسمانی افعال کا سَرجنہار پران وायु بگڑ کر مثانے میں حلقہ سا بن کر کُنڈلی مار لیتا ہے تو وہاں شدید درد پیدا کرتا ہے۔

वाताष्ठीलाwind-related ‘aṣṭhīlā’ disorder (a type of vāta condition)
वाताष्ठीला:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवात + अष्ठीला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—षष्ठी/तत्पुरुष (वातस्य अष्ठीला)
इतिthus; called
इति:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइति-शब्दः; अव्ययम्; उद्धरण/नामनिर्देशार्थक (quotative/label)
he/that (one)
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
आत्मानम्self
आत्मानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
विष्णुत्रViṣṇutra (name/epithet; uncertain)
विष्णुत्र:
Apposition (विशेष्य-सामानाधिकरण)
TypeNoun
Rootविष्णुत्र (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चित-पाठ (uncertain reading)
अनिलःwind; vāta
अनिलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सर्गकृत्creator/producer of (a) manifestation
सर्गकृत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग + कृ (धातु) → कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्तः—कृत् (कर्तरि), समासः—तत्पुरुष (सर्गं करोति)
विगुणःdefective; impaired
विगुणः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + गुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
कुण्डलीभूतःbecome coiled/spiral
कुण्डलीभूतः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुण्डली (प्रातिपदिक) + भू (धातु) → भूत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कृदन्तः—क्त (भूत), समासः—कर्मधारय (कुण्डली इव/रूपेण भूतः)
बस्तौin the bladder
बस्तौ:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootबस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तीव्रव्यथःhaving severe pain
तीव्रव्यथः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतीव्र + व्यथा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—कर्मधारय (तीव्रा व्यथा यस्य)
अनिलःwind; vāta
अनिलः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vainateya)

Dosha: Vata

Concept: Deranged vāyu (prāṇa/vāta) can obstruct channels and generate disease; correct understanding begins with precise diagnosis.

Vedantic Theme: Deha as kṣetra (field) with guṇic disturbance; the Self is distinct from bodily afflictions.

Application: Recognize urinary pain as a vāta-driven obstruction; seek timely vaidya care and avoid vāta-aggravating habits (suppression of urges, dehydration, excessive exertion).

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Type: anatomical locus

Related Themes: Garuda Purana 1.158 (Ayurveda/roga-nidāna section on mūtra-roga and vāta disorders)

V
Vayu (Anila)

FAQs

This verse defines Vātāṣṭhīla as a vāta-driven disorder where deranged vāyu coils in the bladder and produces severe pain, serving as a diagnostic description.

It does not describe the after-death journey here; instead, it presents Garuda Purana’s instructional material on bodily disorders, framed as Vishnu’s teaching to Garuda.

Treat severe bladder pain or urinary obstruction as urgent; the verse highlights vāta-aggravation patterns, supporting timely medical evaluation and vāta-balancing care.