Shloka 1

Upāsanā-krama: Maṇḍala-rakṣā, Dvāra-devatā-sthāpana, Lotus-Cosmology, and Aniruddha-Nārāyaṇa Pūjā

Devanagari script

पञ्चविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / येनार्चनेन वै लोको जगाम परमां गतिम् / तमर्चनं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिकरं परम्

Transliteration

pañcaviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca / yenārcanena vai loko jagāma paramāṃ gatim / tamarcanaṃ pravakṣyāmi bhuktimuktikaraṃ param

Translation

برہما نے کہا— جس ارچنا کے ذریعے جاندار یقیناً پرم گتی کو پہنچتے ہیں، اسی ارچنا کی وِدھی میں اب بیان کرتا ہوں؛ وہ اعلیٰ ترین ہے اور بھوگ اور موکش دونوں عطا کرتی ہے۔

Word by Word

• पञ्चविंशत्युत्तरशततमः: the one hundred and twenty-fifth
• पञ्चविंशत्युत्तरशततमः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्चविंशति (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + तम (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal); समासार्थः: शतस्य उत्तरः पञ्चविंशतिः (125th)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता/उद्देश्य (heading)

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्ता (speaker)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदम्

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrument)

• अर्चनेन: by worship
• अर्चनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/उपपद अव्यय (emphatic particle)

• लोकः: the world/people
• लोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता

• जगाम: went, attained
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदम्

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (गतिम्)

• गतिम्: state, destination
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (अर्चनम् इत्यस्य निर्देश)

• अर्चनम्: worship (procedure)
• अर्चनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• प्रवक्ष्यामि: I shall explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्/Future), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन, परस्मैपदम्

• भुक्तिमुक्तिकरम्: granting enjoyment and liberation
• भुक्तिमुक्तिकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भुक्ति (प्रातिपदिक) + मुक्ति (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (भुक्तिं च मुक्तिं च करोतीति); विशेषण (अर्चनम्)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (अर्चनम्)

Speaker

Brahma

Philosophical Teaching

Concept: There exists a mode of worship (arcana) that yields both worldly well-being and liberation; it will be taught systematically.

Vedantic Theme: Integration of purusharthas under devotion: kama/artha (bhukti) subordinated to dharma and culminating in moksha through Ishvara-upasana.

Application: Approach worship as a structured sadhana with right intention—seek purification and liberation, not merely results; follow taught procedure with faith and steadiness.

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana: arcana-vidhi sequence that follows in this chapter (mandala, devata-nyasa, adhara-shakti, kurma, ananta, etc.)

Characters & Entities

• Brahma

FAQs

What is the importance of arcana (worship) in the Garuda Purana?

This verse frames arcana as a decisive spiritual practice—capable of leading beings to the “highest destination,” not merely to temporary merit.

How does this verse explain the path of the soul?

It introduces a path centered on worship that culminates in “paramā gati,” implying that right devotional-ritual practice can elevate the soul beyond ordinary worldly ends toward liberation.

Practical application of this wisdom today?

Adopt a consistent, sincere worship discipline (arcana) with ethical living, aiming not only for success (bhukti) but also inner freedom (mukti).