Shloka 1

Śivarātri Vrata: Timing, Accidental Merit, and the Complete Night-Vigil Procedure

Devanagari script

नाम त्रयोविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ब्रह्मोवाच / शिवरात्रिव्रतं वक्ष्ये कथां वै सर्वकामदाम् / यथा च गौरी भूतेशं पृच्छति स्म परं व्रतम्

Transliteration

nāma trayoviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ brahmovāca / śivarātrivrataṃ vakṣye kathāṃ vai sarvakāmadām / yathā ca gaurī bhūteśaṃ pṛcchati sma paraṃ vratam

Translation

‘نام’ کے عنوان سے ایک سو تئیسویں باب۔ برہما نے کہا—میں شیورात्रی ورت کا بیان کروں گا؛ یہ حکایت تمام کامناؤں کو پورا کرنے والی ہے۔ جیسے گوری نے ایک بار بھوتیش (شیو) سے اس پرم ورت کے بارے میں پوچھا تھا۔

Word by Word

• नाम: (entitled)
• नाम: Discourse-marker
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: पदपरिच्छेदक-अव्यय (marker: ‘named/entitled’)

• त्रयोविंशत्युत्तरशततमः: the one hundred and twenty-third
• त्रयोविंशत्युत्तरशततमः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रयोविंशति (प्रातिपदिक) + उत्तर (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक) + तम (प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal): ‘शतस्य उत्तरः त्रयोविंशतिः’ (123rd)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ब्रह्म: Brahmā
• ब्रह्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (वक्ता)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शिवरात्रिव्रतम्: the Śivarātri vow
• शिवरात्रिव्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘शिवस्य रात्रिः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष, ततः ‘शिवरात्रेः व्रतम्’

• वक्ष्ये: I will explain
• वक्ष्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• कथाम्: the story
• कथाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Discourse-marker
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• सर्वकामदाम्: granting all desires
• सर्वकामदाम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + दा (धातु) → द (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘सर्वान् कामान् ददाति’ इति (giver of all desires)

• यथा: as
• यथा: Discourse-linker
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/उपमानार्थक-अव्यय (as/how)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• गौरी: Gaurī (Pārvatī)
• गौरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गौरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूतेशम्: Bhūteśa (Śiva)
• भूतेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘भूतानाम् ईशः’ (lord of beings)

• पृच्छति: asks
• पृच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पृच्छ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्म: (in the past)
• स्म: Discourse-marker
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: स्म-निपात (past-narrative particle)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; व्रतस्य विशेषणम्

• व्रतम्: vow/observance
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Brahma

Philosophical Teaching

Concept: Śivarātri-vrata is presented as a supreme vow whose narrative confers desired aims; sacred story (kathā) itself is efficacious.

Vedantic Theme: Śraddhā in śāstra and īśvara-kathā as a means to inner transformation; dharma supported by itihāsa-purāṇa authority.

Application: Approach vrata with both practice and listening/recitation of its kathā; frame observance within a lineage of teaching (guru/śāstra).

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: celestial court

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.124.2- (Śivarātri timing and phala); Garuda Purana (vrata-kathā sections where Brahmā narrates to establish prāmāṇya)

Characters & Entities

• Brahma
• Gauri (Parvati)
• Bhutesha (Shiva)
• Shivaratri

FAQs

What is the importance of Śivarātri-vrata in the Garuḍa Purāṇa?

This verse introduces Śivarātri-vrata as a ‘sarvakāmadā’ (wish-fulfilling) sacred observance and frames it as a revered narrative taught by Brahmā.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not discuss the soul’s journey directly; instead, it shifts the text into a vrata-teaching, implying that disciplined observances (vrata) are part of dharmic practice that supports spiritual aims.

Practical application of this wisdom today?

Approach Mahāśivarātri with intentional discipline—fasting/observance, prayer, and ethical restraint—treating it as a ‘param vrata’ (a high spiritual commitment), not merely a festival.