Shloka 21
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
अथ वात्मप्रयासेन कृच्छ्राद्यल्लभ्यते धनम् / तदेव तिष्ठति चिरादन्यद्गच्छति कालतः
Transliteration
atha vātmaprayāsena kṛcchrādyallabhyate dhanam / tadeva tiṣṭhati cirādanyadgacchati kālataḥ
Translation
اور جو مال اپنی کوشش سے مشقت کے ساتھ حاصل ہو، وہی دیر تک ٹھہرتا ہے؛ باقی مال زمانے کے ساتھ جاتا رہتا ہے۔
Word by Word
athanow, then
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; discourse particle (अथ)
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; disjunctive particle (विकल्प) = ‘or’
ātma-prayāsenaby one’s own effort
ātma-prayāsena:
Karana (करण/तृतीया)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक) + prayāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘one’s own’ + ‘effort’
kṛcchrātwith difficulty, from hardship
kṛcchrāt:
Apadana (अपादान/पञ्चमी)
TypeNoun
Rootkṛcchra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative of source/cause
yatthat which
yat:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeNoun
Rootyat (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative pronoun
labhyateis obtained
labhyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√labh (लभ् धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive sense)
dhanamwealth
dhanam:
Karma (कर्म/द्वितीया)
TypeNoun
Rootdhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
tatthat
tat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
evaindeed, only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle (अवधारण)
tiṣṭhatiremains, stays
tiṣṭhati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (स्था धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
cirātfor a long time
cirāt:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootcira (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; adverbial ablative (पञ्चमी-अर्थे अव्ययीभाव) = ‘after a long time/for long’
anyatsomething else
anyat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
gacchatigoes away
gacchati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम् धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
kālataḥdue to time
kālataḥ:
Hetu (हेतु/पञ्चमी)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative of cause