Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्

Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī

आत्मदारात्मजभ्रातृबन्धूनां च द्विजोत्तम / क्रमाद्दशगुणो दोषो रक्षणे च तथा फलम्

ātmadārātmajabhrātṛbandhūnāṃ ca dvijottama / kramāddaśaguṇo doṣo rakṣaṇe ca tathā phalam

اے دِویجوتّم! اپنی ذات، بیوی، بیٹے، بھائی اور رشتہ داروں کے معاملے میں بترتیب (حفاظت نہ کرنے پر) قصور دس گنا بڑھتا ہے؛ اور حفاظت کرنے پر پھل بھی اسی طرح (دس گنا) ہوتا ہے۔

ātma-dāra-ātmaja-bhrātṛ-bandhūnāmof oneself, wife, son, brother, and kinsmen
ātma-dāra-ātmaja-bhrātṛ-bandhūnām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक) + dāra (प्रातिपदिक) + ātmaja (प्रातिपदिक) + bhrātṛ (प्रातिपदिक) + bandhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन); समासः—इतरेतर-द्वन्द्वः (enumerative): 'self, wife, son, brother, and kinsmen' in genitive plural
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयार्थक-अव्यय)
dvija-uttamaO best of the twice-born
dvija-uttama:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन); समासः—कर्मधारयः: 'best of the twice-born'
kramātin due order/gradually
kramāt:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkrama (प्रातिपदिक)
FormAblative used adverbially (पञ्चमी-अर्थे अव्ययीभाववत्): Masculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; adverbial sense 'in order/ क्रमशः'
daśa-guṇaḥtenfold
daśa-guṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdaśa (संख्या-प्रातिपदिक) + guṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); समासः—द्विगु: 'tenfold' qualifying doṣaḥ
doṣaḥfault/sin (penalty)
doṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdoṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
rakṣaṇein protection/while protecting
rakṣaṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrakṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयार्थक-अव्यय)
tathālikewise
tathā:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
phalamthe result/reward
phalam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootphala (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा) or Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); here as nominative with implied 'bhavati'