Shloka 9
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
व्याख्यातुमुपचक्राम पुनः सर्गप्रवर्त्तनम् / अत्र वो वर्त्तयिष्यामि यथा सर्गः प्रपत्स्यते
Transliteration
vyākhyātumupacakrāma punaḥ sargapravarttanam / atra vo varttayiṣyāmi yathā sargaḥ prapatsyate
Translation
تب انہوں نے دوبارہ سَرگ کے آغاز کی تشریح شروع کی: میں یہاں تمہیں بیان کروں گا کہ تخلیق کیسے وقوع پذیر ہوتی ہے۔
Word by Word
व्याख्यातुम्to explain
व्याख्यातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Infinitival purpose)
TypeVerb
Rootवि-आ-ख्या (धातु)
Formतुमुन् (infinitive); प्रयोजनार्थ (in order to explain)
उपचक्रामbegan
उपचक्राम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-क्रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक
सर्ग-प्रवर्त्तनम्the re-commencement of creation
सर्ग-प्रवर्त्तनम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक) + प्रवर्त्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्गस्य प्रवर्त्तनम्)
अत्रhere
अत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)
वःto you
वः:
Sampradāna (सम्प्रदान/Dative recipient)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/dative) वा षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन; अत्र ‘to you’ (dative) अधिकयुक्तम्
वर्त्तयिष्यामिI will narrate
वर्त्तयिष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) [कारणार्थे ‘वर्त्तय’]
Formलृट् (Future), परस्मैपद; उत्तमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative: ‘I will relate/make known’)
यथाhow / in what manner
यथा:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/उपपद)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/उपमान/अन्वयार्थक (as/how)
सर्गःcreation
सर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
प्रपत्स्यतेwill come about
प्रपत्स्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-पद् (धातु)
Formलृट् (Future), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन