Shloka 6
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
कथं सुत महाप्राज्ञ पुनः सर्गः प्रपत्स्यते / बन्धेषु संप्रलीनेषु गुणसाम्ये तमोमये
Transliteration
kathaṃ suta mahāprājña punaḥ sargaḥ prapatsyate / bandheṣu saṃpralīneṣu guṇasāmye tamomaye
Translation
اے نہایت دانا سوت! جب سب بندھن تحلیل ہو جائیں اور تمومئی گُنوں کی برابری کی حالت ہو، تو پھر تخلیق کیسے ظاہر ہوتی ہے؟
Word by Word
कथम्how
कथम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
सुतO Sūta
सुत:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
महाप्राज्ञO very wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन, एकवचन; कर्मधारयः (महान् प्राज्ञः)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)
सर्गःcreation
सर्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
प्रपत्स्यतेwill occur / will come about
प्रपत्स्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-पद् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
बन्धेषुin the bonds
बन्धेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative), बहुवचन
संप्रलीनेषुwhen dissolved/merged
संप्रलीनेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-ली (धातु)
Formक्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; सप्तमी, बहुवचन; विशेषण (of बन्धेषु)
गुण-साम्येin the equilibrium of the guṇas
गुण-साम्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक) + साम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणानां साम्यम्)
तमोमयेconsisting of darkness (tamas)
तमोमये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतमस् (प्रातिपदिक) + मय (प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; विशेषण (of गुणसाम्ये); तत्पुरुषः (तमसा मयम्)