Shloka 39
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
एतच्छ्रुत्वा नैमिषेया स्तदानीं लोकोत्पत्तिं सुस्थितिं चाप्ययं च / तस्मिन्सत्रे ऽवभृथं प्राप्य शुद्धाः पुण्यं लोकमृषयः प्राप्नुवन्ति
Transliteration
etacchrutvā naimiṣeyā stadānīṃ lokotpattiṃ susthitiṃ cāpyayaṃ ca / tasminsatre 'vabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ puṇyaṃ lokamṛṣayaḥ prāpnuvanti
Translation
یہ سن کر نَیمِش کے رِشی اسی وقت لوکوں کی پیدائش، ان کی پائیدار حالت اور ان کے لَے (فنا) کو جان لیتے ہیں۔ اس سَتر میں اَوَبھرتھ سْنان پا کر پاک ہو کر رِشی پُنّیہ لوک کو پہنچتے ہیں۔
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); object of श्रुत्वा
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा-प्रत्यय), ‘having heard’
नैमिषेयाःthe Naimiṣeya sages
नैमिषेयाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनैमिषेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
तदाthen
तदा:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक)
अनीम्at that time
अनीम्:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअनीम् (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक), ‘at that time/just then’
लोक-उत्पत्तिम्the origin of the worlds
लोक-उत्पत्तिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); object (one of a list)
सु-स्थितिम्their stable order
सु-स्थितिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + स्थिति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular; ‘good/steady state’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
FormParticle (निपात)
अयम्this (text), intended: dissolution
अयम्:
Visheshya/Anvaya-issue (पाठभेद)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); in context intended as ‘laya/ending’ but form reads ‘this’; likely textual for ‘अप्ययम्/अप्ययम्’ (dissolution)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter/Masculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
सत्रेin the sacrificial session
सत्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसत्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
अवभृथम्the concluding bath/avabhṛtha rite
अवभृथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअवभृथ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), ‘having obtained/reached’
शुद्धाःpurified
शुद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; adjective qualifying ऋषयः
पुण्यम्holy/meritorious
पुण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular; adjective qualifying लोकम्
लोकम्world
लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
प्राप्नुवन्तिattain
प्राप्नुवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person, Plural, Parasmaipada (परस्मैपद)