Shloka 36
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
स पुनः संभावयिता जायते ब्रह्मसंज्ञितः / सृजते स पुनर्लोकानभिमान गुणात्मकान्
Transliteration
sa punaḥ saṃbhāvayitā jāyate brahmasaṃjñitaḥ / sṛjate sa punarlokānabhimāna guṇātmakān
Translation
وہی پھر تخلیق کا محرّک بن کر ‘برہما’ کے نام سے ظاہر ہوتا ہے، اور وہی اَہنکار اور گُنوں سے آراستہ لوکوں کی سೃجنا کرتا ہے۔
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
संभावयिताthe one who brings forth/causes to manifest
संभावयिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंभावयितृ (प्रातिपदिक; कृत्)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); agent noun (तृच्/तृन्-प्रत्यय) from √भू/भाव (संभावय-)
जायतेis born/arises
जायते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Ātmanepada (आत्मनेपद)
ब्रह्म-संज्ञितःcalled ‘Brahmā’
ब्रह्म-संज्ञितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + संज्ञित (प्रातिपदिक; क्त)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); past participle (क्त) ‘named’; तत्पुरुष: ब्रह्म-नामक
सृजतेcreates
सृजते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Ātmanepada (आत्मनेपद)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
अभिमानego-sense/identification
अभिमान:
Visheshana (विशेषण-भाव)
TypeNoun
Rootअभिमान (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); used appositionally/qualificatively for the created worlds (as ‘ego-sense/identification’)
गुण-आत्मकान्having the nature of the guṇas
गुण-आत्मकान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगुण (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन); adjective qualifying लोकान्