Shloka 61
Mantrarāja-sādhana Prakāra & Tripurā/Lalitā–Kāmākṣī Tattva
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
दम्पत्योर्जगतां पत्योः पाणिग्रहणमङ्गलम् / को वा वर्णयितुं शक्तो यदि जिह्वासहस्रवान्
Transliteration
dampatyorjagatāṃ patyoḥ pāṇigrahaṇamaṅgalam / ko vā varṇayituṃ śakto yadi jihvāsahasravān
Translation
جہان کے مالک اُس الٰہی زوجین کا پाणیگ्रहण (ہاتھ تھامنے) کا منگل ایسا تھا کہ ہزار زبانوں والا بھی کون اس کی توصیف کر سکے؟
Word by Word
दम्पत्योःof the couple (husband and wife)
दम्पत्योः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदम्पती (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (dual form), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), द्विवचन (Dual)
जगताम्of the worlds/beings
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)
पत्योःof the two lords
पत्योः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), द्विवचन (Dual)
पाणिग्रहण-मङ्गलम्the auspicious rite of hand-taking (marriage)
पाणिग्रहण-मङ्गलम्:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootपाणिग्रहण (प्रातिपदिक) + मङ्गल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive-determinative): 'पाणिग्रहणस्य मङ्गलम्'
कःwho
कः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); interrogative pronoun
वाindeed/ever/or
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक-निपात (particle of alternative/emphasis)
वर्णयितुम्to describe
वर्णयितुम्:
Karma (कर्म/क्रियाविशेषण-प्रयोजन)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमन्त), क्रियार्थक-अव्ययवत्; ‘to describe’
शक्तःable
शक्तः:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootशक्त (प्रातिपदिक; √शक्-सम्भव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); विशेषण (predicate adjective)
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक-अव्यय (conditional conjunction)
जिह्वा-सहस्रवान्having a thousand tongues
जिह्वा-सहस्रवान्:
Karta (कर्ता/प्रथमा)
TypeAdjective
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक) + सहस्रवत्/सहस्रवान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः: ‘यस्य जिह्वाः सहस्रम्’ (one who has a thousand tongues)