Shloka 1
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने गृहराजान्तरकथनं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच श्रुतमेतन्महावृत्तमाविर्भावादिकं महत् / भण्डासुरवधश्चैव देव्याः श्रीनगरस्थितिः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne gṛharājāntarakathanaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca śrutametanmahāvṛttamāvirbhāvādikaṃ mahat / bhaṇḍāsuravadhaścaiva devyāḥ śrīnagarasthitiḥ
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے اُتر بھاگ میں، ہयग्रीو–اگستیہ سنواد کے للیتوپاکھیان میں ‘گِرہراجان्तरکَتھن’ نامی سینتیسواں ادھیائے۔ اگستیہ نے کہا—میں نے دیوی کے آویر بھاو وغیرہ کا یہ عظیم واقعہ سنا؛ بھنڈاسُر وَدھ اور دیوی کی شری نگر میں اقامت بھی۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative/closure particle)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (locative)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर-भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव-अगस्त्य-संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
ललितोपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललितोपाख्याने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता-उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
गृहराजान्तरकथनम्‘Account of the inner (details) of the palace’
गृहराजान्तरकथनम्:
Viśeṣya/Naam (संज्ञा/शीर्षक)
TypeNoun
Rootगृह-राज-अन्तर-कथन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शीर्षक-रूपेण (as title)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक अव्यय (name-indicator)
सप्तत्रिंशःthirty-seventh
सप्तत्रिंशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तत्रिंशत् (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अध्यायस्य विशेषण (ordinal ‘37th’)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta/Viśeṣya (कर्ता/विशेष्य)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
श्रुतम्(it is) heard / I have heard
श्रुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रुत (प्रातिपदिक; √श्रु क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘heard’ as nominalized past participle
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देश (deictic)
महावृत्तम्the great account/episode
महावृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा-वृत्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आविर्भावादिकम्beginning with the manifestation (and so on)
आविर्भावादिकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआविर्भाव-आदि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (ending with -आदिक ‘etc.’)
महत्great
महत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
भण्डासुरवधःthe slaying of Bhaṇḍāsura
भण्डासुरवधः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभण्डासुर-वध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
देव्याःof the Goddess
देव्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
श्रीनगरस्थितिःthe residence/establishment in Śrīnagara
श्रीनगरस्थितिः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्रीनगर-स्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन