Shloka 95
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
तत्रालङ्कारजालं तु वर्तमानं सुदुर्लभम् / मद्वाणी वर्णयिष्यन्ती कण्ठ एव ह्रिया हता
Transliteration
tatrālaṅkārajālaṃ tu vartamānaṃ sudurlabham / madvāṇī varṇayiṣyantī kaṇṭha eva hriyā hatā
Translation
وہاں موجود زیورات کا جال نہایت نایاب ہے؛ اسے بیان کرنے کو اٹھتی ہوئی میری زبان حیا کے مارے گلے ہی میں رک جاتی ہے۔
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (there)
अलङ्कारजालम्a network of ornaments
अलङ्कारजालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअलङ्कार (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (अलङ्काराणां जालम् = net/array of ornaments)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधबोधक अव्यय (indeed/but)
वर्तमानम्existing/present
वर्तमानम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अलङ्कारजालम्) विशेषण
सुदुर्लभम्very rare
सुदुर्लभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय-उपसर्ग) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
मत्my
मत्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-एकवचनार्थे पूर्वपद (my) used in compound; (मद्वाणी)
वाणीspeech/voice
वाणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवाणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वर्णयिष्यन्तीabout to describe
वर्णयिष्यन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (future participle/परस्मैपदी भविष्यत्कालिक), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (about to describe)
कण्ठेin the throat
कण्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
एवonly
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणबोधक अव्यय (only/just)
ह्रियाby modesty/shame
ह्रिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootह्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
हताstruck/overcome
हता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (वाणी) विशेषण