Shloka 58
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
भूमिरापो ऽनलो वायुराकाशो गन्ध एव च / रसो रूपं स्पर्शसंब्दोपस्थपायुपदानि च
Transliteration
bhūmirāpo 'nalo vāyurākāśo gandha eva ca / raso rūpaṃ sparśasaṃbdopasthapāyupadāni ca
Translation
زمین، آب، آگ، ہوا، آکاش؛ نیز بو، ذائقہ، صورت، لمس، آواز؛ اور عضوِ تناسل، مقعد اور پاؤں بھی۔
Word by Word
भूमिःearth
भूमिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (pluralia tantum)
अनलःfire
अनलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
वायुःwind
वायुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
आकाशःether/space
आकाशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (प्रायः), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
गन्धःsmell
गन्धः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
रसःtaste
रसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
रूपम्form/color
रूपम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
स्पर्श-शब्द-उपस्थ-पायु-पदानिtouch, sound, genitals, anus, and feet
स्पर्श-शब्द-उपस्थ-पायु-पदानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्पर्श (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक) + उपस्थ (प्रातिपदिक) + पायु (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (enumerative copulative)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)