Shloka 11
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम् / अस्त्रं चक्रमितिज्ञेयं तत्र बाणादिदेवताः
Transliteration
hastaviṃśatirunnamraṃ caturnalvapravistaram / astraṃ cakramitijñeyaṃ tatra bāṇādidevatāḥ
Translation
وہ دیویہ اَستر بیس ہاتھ بلند اور چار نَلوَ پھیلاؤ والا ہے، اسے ‘چکر’ جاننا چاہیے؛ اس میں بان وغیرہ کے اَدھِشٹھاتا دیوتا مقیم ہیں۔
Word by Word
हस्तhand; cubit (as a measure)
हस्त:
विशेष्य-अङ्ग (Qualifier-member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Masculine, Nom/Acc, Singular) — समासाङ्ग (compound member)
विंशतिःtwenty
विंशतिः:
विशेष्य-अङ्ग (Qualifier-member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootविंशति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Feminine, Nom, Singular) — समासाङ्ग
उन्नम्रम्raised; elevated
उन्नम्रम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootउन्नम्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
चतुःfour
चतुः:
विशेष्य-अङ्ग (Qualifier-member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः (numeral used as compound member) — समासाङ्ग
नल्वa measure/extent (naluva?)
नल्व:
विशेष्य-अङ्ग (Qualifier-member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootनल्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular) — समासाङ्ग
प्रविस्तरम्having breadth/expanse
प्रविस्तरम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रविस्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
अस्त्रम्weapon; missile
अस्त्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
चक्रम्discus; wheel
चक्रम्:
सम्बन्ध/विशेष्य (Apposition to astra)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
इतिthus; as
इति:
वाक्य-सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
ज्ञेयम्to be known; should be understood
ज्ञेयम्:
विधेय-विशेषण (Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + यत् (कृत्) → ज्ञेय (कृदन्त)
Formभविष्यत्कर्तव्यतार्थक-तव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
तत्रthere; in that (weapon)
तत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
बाणarrow
बाण:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — समासाङ्ग
आदिand the like; beginning with
आदि:
समासाङ्ग (compound member)
TypeIndeclinable
Rootआदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formसमुच्चयार्थ/आद्यार्थक (etc.-marker) — समासाङ्ग
देवताःdeities; presiding divinities
देवताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (Feminine, Nom, Plural)