Shloka 113
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
सहस्राक्षौहिणीरक्षःसेनया परिवारितः / कनिष्ठं कुंभकर्णं च मेघनादं च नन्दनम् / गृहीत्वा शक्तिसैन्यं तदतिदूरममर्दयत्
Transliteration
sahasrākṣauhiṇīrakṣaḥsenayā parivāritaḥ / kaniṣṭhaṃ kuṃbhakarṇaṃ ca meghanādaṃ ca nandanam / gṛhītvā śaktisainyaṃ tadatidūramamardayat
Translation
ہزار اکشوھنی راکشس لشکر سے گھرا ہوا وہ، کنشٹھ، کمبھکرن، میگھناد اور نندن کو ساتھ لے کر، شکتی سینا کو پکڑ کر بہت دور تک روندتا چلا گیا۔
Word by Word
सहस्राक्षौहिणीरक्षःसेनयाby a rākṣasa army of a thousand akṣauhiṇīs
सहस्राक्षौहिणीरक्षःसेनया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसहस्र + अक्षौहिणी + रक्षःसेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—(सहस्र-अक्षौहिणी) इति द्विगु-भावः + रक्षःसेना; समस्तपदं तृतीया
परिवारितःsurrounded
परिवारितः:
Karta-anvayi Visheshana (कर्तृअन्वयी विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृ (धातु) + परिवारित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्गः परि; ‘surrounded’
कनिष्ठम्the younger (one)
कनिष्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकनिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषण—(व्यक्ति-नाम्नः)
कुम्भकर्णम्Kumbhakarṇa
कुम्भकर्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (कुम्भ इव कर्णौ यस्य)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
मेघनादम्Meghanāda
मेघनादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेघनाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (मेघवत् नादः)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
नन्दनम्Nandana
नन्दनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
गृहीत्वाhaving seized
गृहीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), ‘having seized/taken’
शक्तिसैन्यम्the Śakti-army
शक्तिसैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशक्ति + सैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शक्तेः सैन्यम्)
तत्that (army)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम—शक्तिसैन्यम् इत्यस्य पुनरुक्तिः
अतिदूरम्very far
अतिदूरम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअतिदूर (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अव्ययीभावः (अति + दूरम्) क्रियाविशेषण—‘very far’
अमर्दयत्he crushed/pressed down
अमर्दयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमृद्/मर्द् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative) ‘caused to be crushed/pressed’