Shloka 54
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
अत्रैवावसरे दृष्ट्वा मुक्तशस्त्रां पताकिनीम् / रन्ध्रप्रहारिणो हन्त बाणैर्निघ्नन्ति दानवाः
Transliteration
atraivāvasare dṛṣṭvā muktaśastrāṃ patākinīm / randhraprahāriṇo hanta bāṇairnighnanti dānavāḥ
Translation
اسی موقع پر، ہتھیار چھوڑ چکی عَلَم بردار کو دیکھ کر، رخنہ ڈھونڈ کر وار کرنے والے دانو—ہائے!—تیروں سے اسے ہلاک کرتے ہیں۔
Word by Word
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
एवjust/indeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण)
अवसरेat the occasion
अवसरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootअवसर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative ‘on the occasion/time’
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla-kriyā)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) + त्वा (प्रत्यय)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund) = having seen
मुक्तशस्त्राम्disarmed (weaponless)
मुक्तशस्त्राम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमुक्त + शस्त्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मुक्तं शस्त्रं यस्याः/यत्र) — here ‘disarmed/with weapons released/laid down’ qualifying patākinīm
पताकिनीम्the banner-bearing (force)
पताकिनीम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootपताकिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘bannered (army/force)’
रन्ध्रप्रहारिणःattackers who strike through openings
रन्ध्रप्रहारिणः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootरन्ध्र + प्रहारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः = ‘those who strike at weak points/openings’
हन्तlo!/alas!
हन्त:
सम्बोधन/निपात (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootहन्त (अव्यय)
Formअव्यय (उद्गार/सम्बोधन-निपात) = exclamation ‘alas!/lo!’
बाणैःwith arrows
बाणैः:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental
निघ्नन्तिthey strike down/kill
निघ्नन्ति:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
दानवाःdemons (Dānavas)
दानवाः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन