Shloka 81
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
वत्से त्वमतिमृद्वङ्गी नववर्षा नवक्रमा / नवीनयुद्धशिक्षा च कुमारी त्वं ममैकिका
Transliteration
vatse tvamatimṛdvaṅgī navavarṣā navakramā / navīnayuddhaśikṣā ca kumārī tvaṃ mamaikikā
Translation
بیٹی، تم نہایت نازک اندام ہو؛ صرف نو برس کی، نئی نئی چال ڈھال والی۔ جنگ کی تعلیم بھی نئی ہے؛ تم میری اکلوتی کماریکا ہو۔
Word by Word
वत्सेO dear child
वत्से:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular); स्नेह-सम्बोधन (term of endearment)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
अतिमृद्वङ्गीvery tender-limbed
अतिमृद्वङ्गी:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of ‘त्वम्’)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + मृदु (प्रातिपदिक) + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मधारय-समास (very-soft-limbed)
नववर्षाnine years old
नववर्षा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); द्विगु-समास (nine-years-old)
नवक्रमाnew to the ways/steps
नवक्रमा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक) + क्रम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मधारय (new in movement/steps)
नवीनयुद्धशिक्षाnewly trained in warfare
नवीनयुद्धशिक्षा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनवीन (प्रातिपदिक) + युद्ध (प्रातिपदिक) + शिक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुष (training in battle, and that too new)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कुमारीa maiden
कुमारी:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootकुमारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
ममmy
मम:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
एकिकाthe only one, sole
एकिका:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of ‘त्वम्’)
TypeAdjective
Rootएकिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)